CEVAP:
Bu durum idrar kanalınız, prostatınız veya meni kanal ve keseleri ile ilgili bir sorun olabileceğini düşündürüyor. Bir üroloji uzmanına başvurmanızda fayda var.

Genellikle altı ila on iki ay civarında sürecek olan en uygun tedaviye karar verebilmeniz için doktorunuz size yardımcı olacaktır. Eğer depresyon tekrarlar ise, doktorunuz, süresiz olarak bir koruma dozu ile devam etmenizi tavsiye edebilir.

Selective srotonin reuptake inhibitörleri (SSRI): Nörotransmiter serotonin’in sinir uçlarındaki geri emilimini geciktirerek aktivitesini arttırır. Fluoxetine, paroxetine ve sertraline geniş ölçüde kullanılan SSRI’lardır. SSRI’lar, heterosiklik antidepresanlar kadar (ancak daha fazla değil) etkilidir.

Diğer antidepresanlar gibi, SSRI’ların tam etkinlik düzeyine ulaşması genellikle birkaç hafta alır. Ajitasyon, geç boşalma ve orgazm, ve cinsel ilgide azalma, bazı yan tesirlerdir. Bu ilaçları sabah almak en iyisidir çünkü yatak vakti alındı­ğında uykuyu bozabilir.

Monoamine oxidase inhibi­törleri (MAOI): Depresyon tedavisinde, ciddi yan etkileri sebebiyle, nadiren ilk tercihi teşkil ederler. MAOIler, baş dönmesi, uykusuzluk ve iktidarsızlığa sebep olabilir. Ayrıca, şarap, turşu ve bazı tür peynirler gibi tiramin (çürüme gösteren dokularda oluşan bir amin) içeren yiyecekleri yiyen­lerde, tehlikeli bir şekilde yüksek tansiyon yaratabilir. Phenelzine, tranylcypromine ve isocarboxazid; bazı yiyeceklerle birlikte kullanmaktan kaçınılması gereken MAOI’lerdir.

MAOI’ler, depresyonu diğer ilaçlarla iyileşmeyen, özellikle panik bozukluğu  olan kişilerin tedavisinde yardımcı olur.  Selegiline ve moclobemide gibi – daha yeni bir MAOI grubu, tiramin içeren yiyecekleri diyeti­nizde kısıtlamanızı gerektirmez.

Heterosiklik antidepresanlar (HCA): Evvelce trisiklik antidep­resanlar olarak bilinen HCA’lar, 1960′lı yıllarda piyasaya verilmiş olup, geniş çapta kullanılmıştı.  Amitripryline, imipramine, desipramine, nortriptyline, doxepine, protriptyline ve trazodone yaygın şekilde kullanılan HCA’lardır. HCA’lar beyinde norepinephrine ve serotonin adlı iki nörotransmiter’in etkilerini arttırır. Depresyonlu kişilerin yüzde 65 ila 85′i, HCA’ları kullanınca, tam anlamıyla iyileşir. HCA’ların birkaçı sakinleştirici niteliktedir, dolayı­sıyla gece alınmalıdır.

HCA’lar; her ne kadar uyku ve iştah daha çabuk düzelse de, genellikle birkaç hafta içinde etkisini göstermeye başlar. Doz, bazen, ilacın kandaki konsant­rasyonuna bağlı olarak ayarlanır. SSRI’lar ile mukayese edildiğinde, HCA’lar aynı derecede etkilidir; genel olarak daha ucuzdur, muhtemelen daha az yan tesiri vardır ve yüksek doz halinde alındığında daha tehlikelidir. En yaygın karşı­laşılan yan tesirler, ağız kuruluğu ve bulanık görmedir.

Kilo almak, kabızlık, işemede zorluk, ve ani şekilde ayağa kalktı­ğınızda ya da oturduğunuzda beyne olan kan akışında azalma sebebiyle baş dönmesi; diğer yan etkilerdir. HCA’lar genellikle, kalp hastalığı olan kişilere verilmez çünkü kalp ritmini bozabilirler. Farklı HCA’ların farklı yan tesirleri vardır; dolayısıyla, eğer yan tesir­lerden fazla şikayetçi iseniz, dokto­runuz ilaçlarınızı değiştirebilir.

Kişi ile yakın temasta kalın ve bir doktora görün­mesi için onu teşvik edin. Eğer kişi bunu yapmazsa, kontrolü ele alın ve bir doktor ya da psikiyatrist ile temasa geçin.

İntihar kurbanlarının çoğu yetişkindir. Ama daha genç yaşlardaki eğilim de alarm vermektedir. Yetişkin intihar­ları, depresyon, panik bozukluk, şizofreni, veya madde kullanımından muzdarip kişilerde daha yaygın bir şekilde vuku bulmak­tadır. Bununla beraber, binlerce intihar kurbanının, bu şartlardan muzdarip olduğu bilinmemektedir.

İntiharın bir seçenek olduğunu düşünüyorsanız:

■ Doktorunuzu arayın ya da yardım istemek üzere bir hastanenin acil bölümüne başvurun.

■ Doktorunuzdan, sizi, terapi için bir psikiyatra yönlen­dirmesini isteyin. Psikiyatri uzmanları, başa çıkılamaz gibi görünen lakin çözümlenebilir sorunlar için yardımcı olabilmek üzere eğitim almışlardır.

Bazı kişiler, intiharı düşündüklerini asla açık bir şekilde söylemezler. Ama buna dair uyarı sinyalleri sergileyebi­lirler. Bu işaretlerden herhangi birini sergileyen bir kişi biliyorsanız, ona yardımcı olmak üzere inisiyatifi ele alın.

Uyarı sinyalleri şunlardır:

■ Depresyon: Yorgunluk, üzüntü hali, ve normal aktivitelere dair ilgi kaybı, bir intihar denemesi öncesinde görülebilir.

■ Huysuzluk ve birdenbire bambaşka bir ruh haline geçme durumu: Ruh halindeki çok aşırı bir değişiklik, özellikle depresyondan sakinliğe geçiş, bireyin belli bir eylem hazırlığı içinde olduğunun işareti olabilir.

■ Kriz: Depresyonlu bir kişide, baskı yaratan bir hadise, intihara dair düşünceleri başlatabilir.

■ Çekilme: Siz ya da tanıdığınız biri, normal aktivitelerden çekiliyor ya da tüm sosyal temaslardan kaçınıyor gibi görünüyorsa, yardım isteyin.

Hekimi ilgilendiren konular işitme aygıtının yeterince güçlü olmasına dikkat etmek, hastanın durumuna göre kemik ya da hava yoluyla iletim sağ­layan bir protez önermek ve hastanın işitme eşiğinin ne kadar üstünde ağrı duyduğunu belirlemektir.

Kulak salyangozundaki hasarın en tipik belirtisi işitme üst sınırının ve ağrı eşiğinin aşağı çekilmesidir. Normal bir kulak sesi belirli bir şiddete ulaştıktan sonra işitmeye başlar; işitme organının fre­kanstan bağımsız olarak en hafif sesle uyarılabildiği bu noktaya işitme eşiği denir.

Normal bir kulakta işitme duyusu ses şiddetinin yükselmesiyle orantılı olarak artar ve işitmenin üst sınırına ulaşıldığında ağrıya dönüşür. Salyan­goz hasta olan kulakta ise işitme duyusundaki artış çok daha anidir; hafif ses­ler hiç işitilmezken şiddetli sesler nor­mal bir kulağa geldiği kadar yüksek ge­lebilir ve hasta çok daha az şiddetli ses­lerde ağrı duymaya başlayabilir.

Bu gibi durumlarda işitme eşiğiyle ağrı eşiği arasındaki aralık azaldığın­dan işitme protezi kullanmak zorlaşır. Sesin ya hastanın işitemeyeceği kadar hafif, ya da hastaya ağrı verecek kadar yüksek olma tehlikesi vardır.

Sorunu çözmek için işitme aygıtına sesi güçlendirme düzeyini otomatik olarak de­netleyen mekanizmalar takılabilir. Bun­lar İngilizce’de “otomatik ses kontrolü” anlamına gelen Automatic Volume Control sözcüklerinin baş harfleriyle AVC olarak adlandırılır.

AVC ve başka modern sistemlerle donatılmış aygıtlar algılama tipi sağırlı­ğı olan hastalar için de yararlıdır. Her ses frekansı için işitme eşiğini saptayan odyometri testiyle hekim işitme kaybı­nın derecesini belirleyerek güçlendirme derecesi ve güçlendirdiği ses frekansların buna uygun bir protez önerir.

İşitme kaybının tipine ve özellikle kemik yoluyla ses iletiminin bozulup bozulmamış olmasına göre sesi kemik (kulak arkası kemiği) ya da hava (orta­kulak boşluğu) yoluyla ileten aygıtlar kullanılabilir. Son yıllarda hava yoluy­la iletimin çok yetersiz olduğu durum­larda bile işlev gören duyarlı aygıtların kullanıma girmesiyle bu sorun büyük ölçüde önemini yitirmiştir.

Farklı frekansları farklı düzeyde yükselttiğinden her türlü işitme kaybında kullanılabilir. Ortaku­lak hastalıklarına bağlı işitme kayıpla­rında hasta düşük ve orta frekansları (125-1.500 hertz) duymaz. Bu gibi du­rumlarda protez daha çok bu frekansları güçlendirir, içkulak hastalıklarına bağlı işitme kaybında ise 2.000 hertz ve daha yüksek frekanslar işitilmez.

Ayrıca orta­kulak ve içkulak hastalıklarının birlikte bulunmasına bağlı karma tipte işitme kayıpları olabilir.

Bütün bu durumlarda kayıp frekansları güçlendiren aygıtlar kullanılır.

İki tür işitme protezi vardır: Vakum diyotlu (termoiyonik lambalı) ve tran­sistorlu aygıtlar. Günümüzde kullanılan bütün işitme aygıtları transistorludur. Her iki türde de işitme protezinin ana görevi olan güçlendirme (amplifikasyon) en etkili biçimde gerçekleştiğin­den elde edilen sonuç aynıdır.

Ama transistor kullanmanın bazı üstünlükleri vardır; bunların en önemlisi pil sorunu­nun ortadan kalkmasıdır.

Transistorlu aygıtlarda vakum diyot­lu aygıtların gerektirdiği büyük piller ortadan kalkmış, yerini çok küçük, hafif ve uzun ömürlü cıvalı pillere bırakmış­tır. Böylece aygıtın kullanım giderleri ve ağırlığı önemli ölçüde azalmıştır.

Transistorluların bir başka ekonomik ve teknik üstünlüğü de daha uzun ömürlü ve daha sağlam olmalarıdır.

Günümüzde dışkulak yoluna yerleş­tirilebilen entegre devreli çok küçük işitme protezleri de vardır.

Bu aygıtların iyi sonuç vermesi için hastadaki sağırlık türünün doğru , saptanması, hekimin kesin önerisi ve hastanın aygıtı benimsemesi gerekir.

İnsanda işitme kaybı bir kulak hasta­lığının geçici belirtisi olarak ortaya çı­kabilir.

Ama hastalığın öbür belirtileri­nin gerilemesine karşın işitme kaybı ar­tarak sürer ve kalıcı hale gelirse, hasta­nın normale olabildiğince yakın düzey­de işitebilmesini sağlamak için işlevsel bir tedaviye gerek vardır.

Eskiden tedavisi olanaksız sayılan birçok kulak hastalığı bugün cerrahi girişim yoluyla tedavi edilmektedir.

Ama hastalığın kulak salyangozu ve işitme siniri gibi cerrahi yöntemlerle ulaşılma­sı güç bölgeleri etkilemesi, tedavide geç kalınması, hasarın büyüklüğü ya da hastada ameliyatı engelleyen herhangi bir bozukluğun bulunması nedeniyle cerrahi girişim uygulanamayabilir.

Bu gibi durumlarda hastaya işitme protezi kullanması önerilir.

• Merkez sinir sistemi

Karıncalanma, yanma ve sinir iltihapları: Hidralazin, izoniyazit, kolistin, sikloserin, sitostatikler.

Çırpınma nöbeti, havale: Penisilin, izoniyazit, piperazin.

Uykusuzluk: Amfetamin, MA Ol (monoamin okidaz ketleyici ilaçlar), imipramin.

Uykuya eğilim: Yatıştırıcı etki gösteren nöroleptikler (akıl ve ruh hastalıklarının tedavisinde kullanılan ilaçlar), bunaltı yatıştırı­cı ilaçlar, morfinli ağrr kesiciler, antihİstaminikler, tansiyon düşürücüler.

Baş ağrısı: Uyku ilaçları, indometasin, nitratlar.

İştah artışı: Yatıştırıcı nöroleptikler, siproheptadin, kortizon, lityum, androjenler, östrojenler.

Huzursuzluk, saldırganlık ve bunaltı: Bütün merkez sinir sistemi uyarıcıları, doğum kontrol ilaçları, sikloserin.

Bilinç bulanıklığı ve psikozlar: Halüsinojenler, Parkinson hastalığına karşı antikolinerjikler, L-Dopa (levodopa), nöroleptikler, lityum, kortizon.

Ruhsal çöküntü: Rezerpin, barbitürat.

• İşitme ve denge

Baş dönmesi ve sağırlık: Aminoglikozit grubu antibiyotikler.

Sağırlık: Kinin, sodyum salisilat, etakrinik asit, furosenıit.

Geçici denge bozuklukları: Minosiklin.

• Göz

Kornea (saydamtabaka): Sıtma ilaçları, fenotiyazin, amiodron, altın ve gümüş tuzlarının korneada birikmesi. Kortizonlu göz damlaları kornea lezyonlarının daha da yayılmasına yol açar.

Göz merceği: Kortizonlu göz damlalarının uzun süre kullanılmasına bağlı katarakt (göz merceğinin saydamlığını yitirmesi).

Ağtabaka: Kinin, sıtma ilaçları ve fenotiyazin gibi nöroleptikler.

Görme siniri: Dizulfiram, etambütol, izoniyazit, kloramfenikol, A vitamini.

Akut glokom (göz tansiyonu) krizi: Atropinli antikolinerjikler.

Kronik glokom: Kortizonlu ilaçlar.

• Kansızlık

Büyük hücreli kansızlık: Fenilhidantoin, fenobarbital, trimetoprim.

Alyuvar yıkımına bağlı (hemolitik) kansızlık: Sülfamitler, fenotiyazinler, fenasetin.

G6PD (Glikoz-6-fosfo dehidrogenaz) enzimi eksikliğine bağlı hemolitik kansızlık: Sülfamitler, nitrofuranlar, sıtma ilaçlan, ateşdüşürücüler, ağrı kesiciler.

-Agranülositoz:

1) Hücre öldürücü etkiyle: Antimitotikler (raitoz bölünmeyi önleyen ilaçlar), fenotiyazin grubu nöroleptikler, kloramfenikol.

2) Bağışıklık ve alerji mekanizmasıyla: Aminofenazon, sülfamitler, metisilin.

3) Bilinmeyen bir mekanizmayla: Tiroit ilaçlan, etosüksimit, fenilbütazon, dapson.

• Mide-bağırsak
Ülser: Kortizon, adrenokortikotrop hormon (ACTH), iltihap gidericiler, rezerpin, antimitotikler.

İshal: Kolşisin.

• Karaciğer

Kolestatik hepatit: Doğum kontrol hapları, klorpromazin, metil testosteron, noretandrolon, metandrostenalon.

Hücre yıkımına bağlı hepatit: PAS.

Karma sarılık: Sülfamitler, eritromisin, antimitotikler (metotreksat, siklofosfamit).

• Böbrek

Akut tübülo-interstisyel nefrit (genellikle aradoku ve borucuklarda iltihaplanmayla kendini belli eden akut nefrit): Aminogliko­zit grubu antibiyotikler, iyotlu kontrast maddeler, sülfamitler.

Yaygın sklerozan interstisyel nefrit (yaygın aradoku sertleşmesiyle birlikte görülen nefrit): Fenasetin, kolistin, aspirin+fenasetin +kafein bileşikleri.

Alerjik nefropati: Nefrotik sendrom, penisilamin, probenesİt, alün tuzlan.

Böbrek borucuklarının nekrozu (doku ölümü): Fenilbütazon.

Aradoku nefritleri: Fenindiyon, nitrofurantoin, metisilin, sülfamitler. İdrar yollarında sülfamit birikimine bağlı tıkanma

• İç salgı (endokrin) sistemi

Amenore (âdet yokluğu), galaktore (şiş memelerden süt gelmesi): Nöroleptikler (klorpromazin, haloperidol, sulpirid, rezerpin).

Guatr: iyot, meprobamat, PAS, sülfamitler, fenilbütazon, lityum.

İktidarsızlık ve boşalma bozuklukları: Guanitidin, metildopa.

• Metabolizma

Hiperürisemi (kanda ürik asit miktannın artması): Tiyazit grubu idrar söktürücüler.

Hiperglisemi (kan şekerinin yükselmesi): Tiyazit grubu idrar söktürücüler, kortizon, barbitüratlar, difenilhidantoin.

Hipoglisemi (kan şekerinin düşmesi): MAOI, beta engelleyiciler (beta-bloker).

Fosfor ve kalsiyum metabolizması bozuklukları (kemik yumuşaması): Kortizon, barbitüratlar, difenilhidantoin.

• Deri

Işığa duyarlılık: Fenotiyazinler, sülfamitler, naîidiksik asit.

Deride dökülmeye yol açan dermatit: Penisilin.

Kızartılı (eritemli) lupus: Hidralazin, perfenazin, fenobarbital, prokainamit.

Purpura: Aspirin, barbitürat, penisilin.

Aşırı pigment artışı: Sıtma ilaçlan, fenotiyazin türevleri difenilhidantoin.

Dişeti hiperplazileri: Difenilhidantoin.

Saç dökülmesi: Metotreksat, kolşisin, siklofosfamit, A vitamini, ostro-progesteron.

Aşırı kıllanma: Androjenler, progesteron içeren ilaçlar.

Tırnak lezyonları: Tetrasiklinler, sıtma ilaçları.

Bir ilacın sürekli istenmeyen etkilere yol açması, bu ilacın kullanılmaması için önemli bir nedendir. Bu etkiler bütün vücudu ilgilendirebileceği gibi tek bir organ ya da sistemle sınırlı kalabilir. Birçok ilaç sindirim sisteminde bulantı, kusma, ağrı, mide ülseri ve dişeti iltiha­bı gibi tepkilere yol açabilir. Bazen yan etkiler vücudun kan yapan sistemini et­kileyerek çeşitli kan hücrelerinin yapı­mım genellikle geçici ve kısa süreli ola­rak durdurur.

Ayrıca, ilaçların büyük bir bölümü karaciğerde yıkıma uğradı­ğından, bu organda istenmeyen etkiler görülebilir. Bunlara ek olarak, ilaçlar vücuttan en çok böbrekler yoluyla atı1dığından, bu organda da çeşitli lezyonlara yol açar.

Birçok anestezik madde karaciğer­de, sülfamitler gibi birçok antibiyotik ise böbrekler üzerinde zehirleyici etki gösterebüir. Bu nedenle, karaciğer ve böbrek hastalığı olanların bu ilaçlan kullanmaması gerekir. Sindirim sistemi ve mide rahatsızlıkları olanlar da bu or­ganlar üzerinde yan etkisi olan ilaçları dikkatli kullanmalıdır.

Ayrıca birden fazla ilaç kulanıldığında bu ilaçlar birbirleri­nin etkisini artırabilir ya da azaltabilir. Sonuç olarak tedavi edici ya da zehirle­yici etkilerde artma ya da azalma görü­lebilir.

Bu nedenle ilaçları birlikte kul­lanmadan önce mutlaka hekime danışıl­malıdır.

Alerjik Tepkiler

İlaçlar, aşırı duyarlı kişilerde alerjik tepkilere neden olabilir. Alerji mekaniz­ması, vücuda giren yabancı maddelerin antikor oluşumuna yol açmasıyla baş­lar. Antikorlar oluştuktan sonra aynı madde vücuda ikinci kez verilirse antijen-antikor reaksiyonu sonucunda vücutta basit deri döküntülerinden anafi-laktik şoka varan gelişmeler görülebilir.

Özellikle uyuşturucular, kuvvetli ağrı kesiciler, penisilin ve türevleri, mor­fin, barbitüratlar, kafein, nikotin, alkol, halüsinojenler, kokain ya da amfetamin gibi sinir sistemi üzerinde etkili bazı maddeler ağır alerjik tepkilere yol aça­bilir.

Ayrıca sinir sistemini ve duyarlılığı etkileyebilecek ilaçlar vücut üzerinde genel zehirlenme belirtileri yaratabilir ve içerdikleri maddeler bağımlılık oluş­turabilir.

Çocuklara Dikkat

İlaçların yanlışlıkla ya da fazla miktar­da alınmasıyla da ağır zehirlenmeler or­taya çıkar. Çocukların kolay ulaşabile­cekleri yerlere konmuş ilaçları yutup zehirlenmelerine oldukça sık rastlanır. Bu nedenle evde bulunan ilaçların çocukların ulaşamayacağı yerlere konma­sı, ilaç dolabının yeri güvenli değilse mutlaka kilitli olması son derece önem­lidir. Özellikle hastalık durumlarında güvenlik önlemlerinin gevşetildiği, ilaç­ların açıkta bırakıldığı görülmektedir.

Çocuklu evlerde ilaçların saklanma­sı konusunda titizliğin hiçbir zaman el­den bırakılmayacağı unutulmamalıdır. Kapalı tutulan çekmeceler ya da dolap­lar çocukların sürekli ilgisini çeker. Bu tür yasaklanmış yerleri karıştırma dür­tüsü istenmeyen sonuçlara yol açabilir. Neden göstermeden yasaklamalar getir­mek yerine, çocuklara ilaçlann neden olacağı tehlikeleri anlatmak çok daha doğru bir davranıştır. Böylece bir anlık unutkanlığın ağır sonuçlarına katlanma tehlikesi önemli ölçüde engellenmiş olur.

İlaçların beklenen tedavi edici etki­lerinin yanı sıra, zehirleyici etkileri de vardır. Bu etkiler, bazen ağır sonuçlara yol açabilir. Örneğin embriyon gebeli­ğin ilk üç ayında teratojen (oluşum bo­zukluğuna yol açan) etkenlere karşı çok duyarlıdır. Bu nedenle gebeliğin ilk üç ayında bazı ilaçlar kesinlikle kullanıl­mamalıdır.

Yan Etkiler:

Bazı hastalıklarda hiç kullanılmaması gereken ilaçlar vardır, Bu nedenle, bü­tün ilaçların kutularında ilacın özellikle­rini, kullanılmaması gereken durumları (kontrendikasyonlar) ve görülebilecek yan etkileri belirten bir açıklama bulu­nur. Ama hastalığın gidişine, var olan başka hastalıklara, başka ilaçlarla olan etkileşime ve ilaca karşı kişisel duyarlı­lığa bağlı olarak beklenmedik yan etki­ler de gelişebilir.

Kalp yetmezliği tedavisinde kullanı­lan dijital gibi ilaçlarda, zehirleyici doz ile etki gösterecek en düşük doz arasın­daki güvenlik aralığı çok dardır. Bazı ilaçların, örneğin kanser ilaçlarının ağır yan etkileri vardır.

Antibiyotikler de ge­nel olarak etkilerini yalnızca mikroplar üstünde gösteren ilaçlar değildir. Ama hedeflenen amaç ortaya çıkabilecek yan etkileri göğüslemeyi gerektiriyorsa ilaç kullanımı kaçınılmaz olur. Bu durumu değerlendirecek olan da yalnızca uzman hekimdir.

Hastaların psikiyatrik durumu, yaşamlarını tehdit edecek ka­dar ağırsa ve öteki önlemler etkisiz kal­mışsa, özel bir dikkatle tedaviye başla­yarak kan düzeyini her gün ölçmek ve genellikle hastalarda düşük olan lityum düzeyini ayarlamak gerekir. Bu hasta­lar, hastanede kontrol altında tutulmalı­dır.

Lityum tedavisi bazı olgularda böb­rekte bozukluklara yol açabilir. Ayakta tedavi gören hastalarda ishal, kusma, titremeler, aşırı uyku ya da halsizlik or­taya çıkarsa, ilacı kesmeli ve hekime haber vermelidir.
Lityum karbonat, fiziksel ve zihinsel İşlevlerde azalmaya yol açar. Hastalar araba kullanırken ve hız gerektiren öte­ki işlerde dikkatli olmalıdır.

Lityumun hayvanlarda düşüğe ve ölü doğuma yol açtığı saptanmıştır. Me­meli olmayan türlerde dölütte oluşum bozukluklarına, farelerde ise yarık da­mağa neden olduğu bildirilmiştir. Ete­neden geçen lityum anne sütünde de saptanmıştır. Gebelikte lityum alan annelerin çocuklarında kalp-damar yapı bozukluklarına daha sık rastlanır. Bu nedenle, özellikle ilk 3 ayda olmak üze­re gebelikte kullanılmamalıdır. Bu ara­da yarar-zarar dengesi iyi değerlendiril­melidir.

On iki yaşından küçük çocuklar üze­rinde tümüyle zararsız olduğu kanıtla-namamıştır. Lityuma tahammül özellik­le akut mani evresinde fazladır; krizin gerilemesiyle ilacın tedavi dozlarına ta­hammül de azalır.

• Yan etkiler - Yan etkiler ender görü­lür; 1,5-2 mEq/It’den düşük düzeylerde hafif ya da orta derecede toksik reaksi­yonlar, 2-2,5 mEq/lt arasında ağır tok­sik reaksiyonlar görülür. İlaca yanıtta kişiden kişiye önemli değişiklikler var­dır.

Ellerde titreme, aşırı idrar yapma, ateş basması gibi belirtiler akut mani evresinin başlangıcında ortaya çıkabilir ve tedavi boyunca sürebilir. Tedavinin ilk günlerinde bulantı, hafif ve geçici fenalık duygusu görülebilir. İlaç sürdürülürse ya da dozu azaltılırsa bu yan et­kiler kaybolur; yan etkiler sürecek olur­sa, ilacın kesilmesi gerekir.

İshal, kusma, sersemlik, aşırı halsiz­lik, lityum zehirlenmesinin erken belir­tileridir; kan-lityum düzeyi 2 mEq/lttnin altındayken bile bu belirtilere rastlana­bilir. Kan-lityum düzeyi daha yükselin­ce baş dönmesi, kulakta uğuldama, gör­mede bulanıklık ve azalma ile idrar miktarında artma ortaya çıkar.

Akut Lityum zehirlenmesi

Lityumun toksik dozu, tedavi edici doza yakındır. Bu nedenle hastayı ve aileyi zehirlenmenin erken belirtileri konusunda uyarmak çok önemlidir. Zehirlenme belirtileri ortaya çıkar çıkmaz ilaç kesilmeli ve hekime haber verilmelidir. Lityum zehirlenmesinde özgül bir pan­zehir yoktur.

Belirtiler: Erken belirtiler genellikle ilaç dozunun azaltılması ya da ilacın kesilmesiyle kontrol altına alınır ve ilaç tedavisine 24-48 saat sonra daha düşük bir dozla yeniden başlanabilir.

Tedavi: Ağır zehirlenme durumlarında tedavinin başlıca amacı lit­yumu vücuttan uzaklaştırmaktır. Barbitürat zehirlenmesinde uygula­nan yöntemler uygulanır. Mide yıkanması, su ve elektrolit dengesizli­ğinin düzeltilmesi, böbrek işlevlerinin düzenlenmesi amaçlanır. Üre, mannitol ya da aminofilin, lityumun vücuttan atılmasını önemli ölçü­de artırır.

Ayrıca enfeksiyonların önlenmesi, solunumun kontrolü ve düzenli aralıklarla göğüs filminin çekilmesi önemlidir. Ağır zehirlen­me durumlarında hemodiyaliz (kan diyalizi) çok yararlıdır.