Bu iki te­davi yönteminin birlikte kullanılmasın­da başka amaçlar da hedeflenebilir. Cerrahi girişimle birlikte ya da tek başı­na ışın tedavisi tümörün bölgesel belir­tilerini etkiler. İlaç tedavisi ise ışınlanan bölgenin dışında olası tümör sıçramala­rını engeller.

Zararlı Etkiler

Aşağıda ışın tedavisinin en çok neden olduğu zararlı etkilere yer verilmiştir.

Tümör tedavisinde kullanılan ışın tedavisinin özellikle de iyonlaştırıcı ışınımın değşim (mutasyon) yapıcı etkisine bağlı olarak ortaya çıkabilecek ge­netik bozukluklar konusunda yeterli bilgi yoktur.

Vücuttaki zararlı etkiler iki ana baş­lık altında toplanabilir:

• Işınım dozuna bağlı etkiler: Bağlı ola­rak gelişen tümör ile verilen ışın dozu arasında bir ilişki kurmak olanaklıdır.

• İstatiksel etkiler: Işınımla, ışınıma bağlı ortaya çıkabilecek tümör arasında­ki olasılık ilişkisini belirler. İstatiksel ve­rilerin belirlediği bu etki, verilen ışınım dozuyla doğrudan bağlantılı değildir.

Vücuttaki zararlar tedavi sürerken ya da tedavi bittikten hemen sonra (akut) ve daha geç görülen tepkiler biçi­minde ortaya çıkabilir. Akut tepkiler özellikle yenilenme hızları yüksek olan ve hücreleri ışınıma çok duyarlı doku­larda (kemik iliği, deri ve mukozayı ör­ten epitel) ortaya çıkar. Akut tepkiler çok şiddetliyse tedavi programının dü­zenli olarak uygulanmasını engelleyebi­lir.

Bunlar büyük oranda geçici olsa da tam anlamıyla iyileşmez ve travma, en­feksiyon gibi başka etkenlerin araya gir­mesiyle ya da tümörün yinelemesiyle ışın tedavisine yeniden başvurulması gerektiğinde çeşitli komplikasyonların gelişmesine yol açabilir.

Geç tepkiler yukarıda belirtilenlerden bağımsız olarak ortaya çıkar. Yal­nızca ikincil olarak ve “ışınıma az du­yarlı” olan organ ya da dokularda da (sinir sistemi, karaciğer) lezyonlara yol açar. Her çeşit tepkinin ortaya çıkması ve şiddeti yalnızca ışınım türüne de­ğil, aynı zamanda ışınlanan dokunun genişliği ya da ışınımın zaman içindeki dağılımı (tedavi süresi), ışın tedavisi uygulanan bölgelerin sayısı ve iki ışın tedavisi seansının arasındaki süreyle de ilgilidir.

• Ameliyattan önce ışın tedavisi -Farklı amaçlar güdülebilir:

- Bütünüyle alınamayan bölgesel olarak yayılmış tümörlerde ya da lenf bezi büyümelerinde ışın teda­visinin amacı, tümörü cerrahi giri­şimle alınabilir hale getirmek, aynı zamanda çevrede bulunan ve klinik incelemelerle belirlenememiş olası tü­mör odaklarını ortadan kaldırmaktır.

- Köktenci bir cerrahi girişime olanak veren tümörler ve lenf bezi büyümele­rinde ışın tedavisinin amacı çevrede bu­lunan ve klinik incelemelerle belirlene­meyen mikroskopik düzeydeki ya da cerrahi girişim sırasında yayılmış olan tümör odakçıklarına bağlı bölgesel ya­yılmayı denetim altına almaktır.
Her iki durumda da ışın verilen alan, tümörün görülebilen sınırlarını aşmalı­dır. İkinci durumda, önlem amacıyla uygulanan tedavinin dozu ve süresi gö­rece kısa tutulabilir.

• Ameliyattan sonra ışın tedavisi -Başlıca iki tip uygulama yapılabilir:

- Cerrahi girişim tümörün bütünüyle alınmasını sağlayamamışsa gerekli ola­bilir. . .

- Görünürde tümör cerrahi olarak bütü­nüyle alınmış olsa bile keşi alanının dı­şındaki mikroskopik odaklardan oluşa­bilecek bölgesel yayılmayı engellemek amacıyla uygulanır.

İkinci durumda da bir koruyucu te­davi söz konusudur. Bu nedenle uygula­nan dozlar azaltılabilir.
Işın tedavisi ve cerrahinin birlikte kullanımı, günümüzde araştırma ve tartışmaların başlıca konusudur.

Hasta­lığın gidişinin oldukça iyi olduğu olgu­larda abartılmış bir tedavi sonucunda istenmeyen izler kalabilir. Tersine, hastalığı ilerlemiş ve lenf bezlerine de atlamış hastalarda ışın tedavisin yol aç­tığı sıkıntı ve zararlara, uzak organlara sıçramaların gerçekleşmesiyle katlanılmış olur.

Işın tedavisi ile cerrahi tedavinin birlikte uygulanması sonucu ortaya çıkan komplikasyonlar olguların büyük bir bölümünde fazla değer taşımaz. Ama ameliyattan önce uygulanan ışın tedavisinin lifsi bağdoku ata sumu ve kanama gibi durumlara neden olarak cerrahi girişimi zorlaştırdığı, gibi fistül oluşumu gibi t komplikasyonlara yol açtığı bilinmektedir.

Günümüzde cerrahi girişimlerden önce ışınlamanın dozu süresi sınırlanmakta, ışınlama sonrası lifsi doku gelişmesine fırsat bırakmadan cerrahi girişime geçilmektedir.

Ameliyattan sonra uygulanan ışın tedavisinin yan etkileri daha net görülür. Bunlar arasında net dokusu oluşması, toplardamar ve kan dolaşımının bozulması ve çevrel a köklerinden kaynaklanan ağrılar sayılabilir.

Son yıllarda yüksek enerjili ışınlar uygulanmasıyla yeniden gündeme gelen üçüncü bir yöntem vardır. Bu yöntemler ışın tedavisi cerrahi girişim sırasında uygulanır. Yapılan cerrahi girişim de doku tümörünü açığa çıkarmakta, üzerindeki sağlıklı dokulardan ve çevresindeki zarar görebilecek öteki organlardan yalıtmaktadır.

Bu yöntemin kollarını sınırlayan başlıca iki etken vardır. Kısa süre içinde tek ve yüksek doz verilme zorunluluğu ile cerrahi girişimin yarattığı olumsuz etkiler. Ameliyat sırasında ışın tedavisi bugüne değin sindirim sistemi, idrar kesesi, akciğer ve beyindeki ilerlemiş birkaç tümör olgusunda başarıyla uygulanmıştır.

Bu yöntem daha çok dokuları ışına duyarlı hale getirecek ilaçlarla ya da yüksek ısı verilmesi gibi dışardan uygulanan bir tedavinin sonunda, tamamlayıcı bir tedavi olarak kullanılabililir.