2000 kişiden takriben birinde narkolepsi görülür ve kadın ve erkekleri eşit derecede etkiler. Genetik bir faktör de vardır; ve bir çevresel faktör, genetik olarak belir­lenmiş eğilimi ortaya çıkartabilir.

Semptomlar

Narkolepsi’nin semptomları genellikle çocuklukta veya genç ergenlik çağında ortaya çıkar ve tüm yaşam boyunca sürer. Narkolepsi’nin semptomları, geniş ölçüde değişiklik arz eder ve aşağıda belirtilen birkaç grup semptomun bazılarını içerir:

Uyku atakları: Kişi, o esnada her ne oluyorsa olsun – örneğin akşam yemeği yerken -, uyanıklık saatleri esnasında, aniden 5 ila 10 dakika uyuyakalır.

Katapleksi: REM uykusu esnasında vuku bulan kasların normal katılaşma halinin gün esnasında oluşması durumudur. Genel­likle bunu, gülme, kızgınlık veya diğer kuvvetli duygular takip eder. Kaslar aniden katılaşır (felçlenir) ve bu, kişinin düşmesine sebep olur. Bazen, ciddi yaralanmalara yol açar.

Uyku felci: Uyanıklık ve uyku arasındaki geçiş esnasında vuku bulan geçici bir felçtir. Korku­tucu olabilir. Ama ciddi bir durum değildir.

Uykuyu önleyen (uyanık tutan) halüsinasyonlar: Bunlar, hakikatten ayırt edilmesi zor, canlı ve korkutucu görüntüler, kokular veya seslerdir ve kişi tam uykuya dalarken vuku bulur.

Gece vakti uyku bozukluğu: Gece, nahoş uyanmalardır ve kişinin kendini güçbela uyumuş hissetmesine sebep olur.

Otomatik davranış: Gün boyu kısmen uykulu / uyuşuk olup, otomatik pilota bağlanmış gibi davranmaktır.

Tedavi Seçenekleri

Narkolepsi’nin tedavisi yoktur. Gün boyu uyanıklık halinin iyileştirilmesi ve REM bağlan­tılı semptomların önlenmesi, bu bozukluğa karşı alınan tedbirlerdir. Kişilerin çoğu, uyku ataklarına ve uyuşukluk haline karşı koyabilmek için methylphenidate hydrochloride gibi uyarıcı ilaçlar kullanmak durumundadır.

Heterosiklik antidepresanlar, bazı kişilerde katapleksi ve diğer REM bağlantılı semptomları önleyebilir. Mamafih, ilaçla bile olsa, kişi, bu durumun dışındaki hali kadar uyanık olamaz.

Trigeminal nevralji ağrısı, yüzün belli bir bölümüne dokun­mayla tetiklenebilir veya bariz bir sebebi olmayabilir. Sebep her ne kadar her zaman belirlenebilir olmasa da, virüslerin (özellikle herpes simplex virüsü) siniri enfekte edebileceği, ve bu suretle sinirin tahriş olarak ağrıya neden olabildiğine dair deliller vardır.

Tedavi, ağrıkesiciler ve bazen antikonvülsan ilaçları içerir. Şiddetli ve tekrar eden ağrısı olan kişilerde, ameliyat yoluyla sinirin tahrip edilmesi söz konusu olabilir.

Suçiçeği ve zona’ya sebep olan virüs olan herpes zoster’den kaynaklanan nevralji; posther-petic nevralji olarak adlandırılır. Glossopharyngeal nevralji, boğaza, kulağa ve dilin arka kısmına yerleşir. Konuşmak, yutkunmak veya yemek acıyı tetikleyebilir.

Trigeminal nevralji (yüzde ağrı) ; occipital nevralji (başın arkasında ağrı); intercostal nevralji (kabur­galar arasında ağrı) ; ve migren baş ağrılarıyla birlikte görülen nevralji; nevraljinin diğer türleridir.

Vakıaların çoğunda, ağrının kaynağı bilinmez. Aspirin ya da acetaminophen gibi tezgah üstü tabir edilen ağrı kesiciler ile tedavi genellikle ağrıyı kontrol edebilir. Ama anticonvulsant’lar ve antidepresanlar gibi bazı diğer ilaçlar da gayet faydalı olabilir. Nadir vakıa­larda, şiddetli ağrıyı rahatlatmak için, durumdan etkilenen sinirin ameliyat yoluyla imhası gerekebilir.

■ Eğer kişi bir tehlike durumunda ise (bir sokakta bulunmak gibi), onu güvenli bir yere alın. Aksi takdirde, kişiyi kımıldatmayın.

■ Etrafındaki mobilya ve diğer nesneleri çekin ki kişi kendini yaralamasın

■ Kişiyi zapt etmeye çalışmayın veya ağzına herhangi bir şey koymayın.

■ Kişinin, nöbet boyunca rahat nefes alabildiğinden emin olun. Kişiyi bir yanına doğru çevirin ki kusmuk nefes borusunda toplanıp boğulmasına sebebiyet vermesin.

■ Nöbet sona erene kadar kişi ile birlikte kalın (çoğu nöbet iki dakikadan kısa sürer).

■ Nöbetten sonra kişi, zihni karışık ve uykulu olabilir. Eğer uyanmamışsa, birisini yardıma çağırın veyahut yerel acil servisinizi arayın.

■ Eğer nöbet iki dakikadan fazla sürer ise ya da yeni bir nöbet başlar ise, bu acil tıbbi bir durumdur; yerel acil servisinizi arayın

Netice, hislerde bozulma, kontrol edilemeyen silkinme hareketleri ve bilinç kaybı dahil olmak üzere ani sinir sistemi semptomlarıdır.

Sara hastalığından muzdarip kişilerin çoğu, ilaç kullanmak suretiyle tamamen normal bir yaşam sürebilirler.
ABD’de, çoğu çocukluk çağında başlamış olmak üzere bir milyon kişinin, bir tür nöbet hasta­lığı olduğu tahmin edilmektedir.

Diğer nöbet hastalıkları 60 yaş sonrasında başlama eğilimindedir.
Sarası olan bazı kişiler, tüm yaşamları boyunca sadece birkaç nöbet geçirirler. Nöbet geçiren ortalama bir çocuk, asla diğerini geçirmez. Bununla beraber, iki nöbet geçirmiş olan bir erişkinin başka nöbet geçirme şansı yüzde elliden fazladır.

Epilepsinin sebepleri değişiklik arz eder. Kişilerin üçte ikisinde, beyinde tanımlanabilir bir sorun yoktur. Üçte birinde ise, doğumda oluşmuş bir beyin hasarı, bir tümör, kafa yaralanması, felç ya da aşırı alkol tüketimi altta yatan sorun olabilir. Nöbetler; ateş, uykusuzluk, enfeksiyon, açlık, yaralanma, parlayan ışıklar veya aralıklı gürültü ve aybaşı hali dahil olmak üzere pek çok durumdan kaynaklanabilir.

Pek çok nöbet türü vardır.

Ama doktorlar bunları iki gruba ayırırlar: Birincil genel nöbetler ve kısmi nöbetler.

Birincil genel nöbetler, bilinç kaybına sebep olur, ve büyük kötü nöbetler ve küçük kötü nöbetleri içerir. Büyük kötü nöbetler çırpın­maya sebep olur; küçük kötü nöbetler buna sebep olmaz. Büyük kötü nöbetler genellikle, 6 ila 12 yaş arasında başlar.

Kısmi nöbetlerde (fokal nöbetler olarak da adlandırılır), kişi bilinçli kalır. Ama düşünme ya da ruh hali karışıklığı, veyahut kontrol edile­meyen silkinme hareketleri olabilir.
Kısmi nöbetler, beynin sadece bir kısmını etkiler. Ama bazen beynin diğer alanlarına da yayılır ve ikincil genel nöbet şekline dönüşür. Kısmi nöbetler, genel nöbetlere oranla, altta yatan ciddi bir beyin bozukluğunu daha muhtemelen işaret ederler.

Semptomlar

İkincil genel nöbetlerden önce bazen bir aura oluşur. Bu durumda, gerçek olmayan ya da o ortamda bulunmayan sesler ya da kokular duyulur, karın bölge­sinde rahatsızlık veyahut kafada basınç hissedilir.

Genel büyük kötü nöbetler, ani bir bilinç kaybı ile başlar. Vücut katıdır; bir değnek gibi düz ya da arkaya doğru bükülmüş olabilir. Bunu; kollar, bacaklar ve gövdede bir seri silkinme hareketi ve dişlerin sıkılması takip eder. Bazı kişilerde, kontrol edilemeyen işeme ve bağırsak hareketleri görülür. Tüm nöbet genellikle 2 dakikadan fazla sürmez.

Bir nöbet sonrasında kişi, birkaç saat boyunca kendisini kafası karışık ve çok yorgun hissedebilir; baş ağrısı olabilir; ve uyumak isteye­bilir. Kişiler nöbeti hatırlamaz. Ama ondan önceki aura’yı hatırlayabilir.

Eğer kişinin aralarında uyanmadığı birkaç büyük kötü nöbet vuku bulursa, derhal tıbbi yardım isteyin. Bu durum status  epilepticus” olarak adlandırılır ve yaşam riski taşıyabilir.

Şuur kaybı yaratan nöbet­lerde (daha ziyade çocuklarda olan), geçici ve çok az süren bir bilinç kaybı yaşanır. Ama vücutta anormal hareket görülmez. Bu tür nöbette, çocuklar hayal görmekle suçlanabilir; çünkü birkaç saniye boyunca, etraflarında ne olup bittiğinden habersiz olarak boş gözlerle bakarlar. Bu tip nöbet, fark edilmeyebilir; ve bir günde pek çok kere vuku bulabilir. Çocuk bu aralıkları hatırlayamayabilir.

Kısmi nöbetler genel­likle beynin bir bölümünde başlar; semptomlar, beynin hangi bölümünün etkilendi­ğine bağlıdır. Eğer nöbet, beynin sadece bir kısmında kalıyorsa, bilinç kaybı yaşanmayabilir. Eğer nöbetler bilinç kalitesini etkile­miyor ise (örneğin, yegane semptom yani belirti bir vücut kısmında kontrol edilemeyen seğirmeler olabilir) basit kısmi nöbetler olarak adlandırılırlar.

Eğer bilinç etkileniyorsa, bunlar, kompleks kısmi nöbet­lerdir. Kompleks kısmi nöbetler, bariz bir gerekçe olmaksızın kızgınlık ya da gülme gibi anormal davranışlara neden olabilir. Kompleks kısmi nöbetler, bir zamanlar (yanlış olarak), şakak lobu nöbetleri ya da psikomotor nöbetler olarak adlandırılmıştı.

Tedavi Seçenekleri

Bir nöbetin teşhisi genellikle barizdir. Kısmi nöbetlerde, özellikle şakak lobundan kaynaklananlar ve garip davranış eşliğinde vuku bulan­larda, teşhis biraz daha zor olabilir. Doktorunuz, beyindeki elektriksel aktivitedeki bir istikrarsızlığı göste­rebilecek olan bir electroencephalogram  uygulayabilir.

Teşhisin bariz olduğu zaman­larda bile, nöbetlerin sebebi belli olmayabilir ve doktor, bir tümör oluşumu ya da diğer normal dışılıkları aramak üzere, bilgisa­yarlı tomografi  veya manyetik rezonanslı görüntüleme isteyebilir.

Nöbetlerin tedavisi için anticonvulsant’lar (beyinin, nöbet geçirme ihtimalini azaltan ilaçlar) kullanılabilir. Yıllardır kulla­nılan en eski ilaçlar phenytoin, phenobarbital, carbamazepine ve valproic asit’tir.

Gabapentin, lamotrigine, felbamate, ve topiramate gibi daha yeni ilaçlar da vardır. Bu daha yeni ilaçlar esas olarak, eski ilaçların herhangi biriyle iyi kontrol edile­meyen kısmi nöbetleri tedavi etmek için kullanılır. Yan tesirleri azaltmak üzere, aynı anda tek bir ilaçla tedavi tercih edilir.

İlaç kullanmaya rağmen sık nöbet geçiren kişiler için, vagus (onuncu kafa siniri) sinir uyarımı adı verilen yeni bir tedavi popülerlik kazanmaktadır. Deri altına küçük bir kutu yerleştirilir; ve bu cihaz her birkaç dakikada bir, vagus sinirine bir elektrik akımı gönderir. Bu, bazı kişilerde nöbet sıklığını azaltır.

Az miktarda kişide, ne ilaçlar ne de kutu nöbetleri kontrol edemez. Bu durumda, epileptik boşalımın başladığı beynin küçük alanlarını kesip çıkarmak; ya da nöbetin yayılmasını önlemek üzere, beynin bir yarısını diğer yarısına bağlayan sinirleri kesmek için; ameliyat gerekli olabilir. Bu tür ameliyatlar, tüm ABD’de birkaç özel merkezde yapılmaktadır.

Cilt ve omurilik üzerinde gelişen bir türünün özelliği, iyi huylu olan yani kanserli olmayan ve neurofibromas adı verilen lifli kütlelerdir. Diğer şekillerinde, tümör gözde ve diğer organlarda gelişir ve bazen habis yani kötü huylu olabilir. Cilt üstünde, sütlü kahve adı verilen, kahverenginde bölgeler vardır.

Ayrıca, hastalığın şekline bağlı olarak, hydrocephalus, skolyoz, yüksek tansiyon, sağırlık, katarakt, epilepsi ve mental gerileme de olabilir.

Solunum yolunu örselememesi için gazın nemlendirilmesi gerekir. Bu işlemde gaz ya bir nemlendiriciden ya da su içeren bir kaptan geçirilir. Hasta­nın durumuna ve gereksinimine göre te­davi değişik biçimlerde uygulanabilir.

Bu yöntemler arasında burun deliklerin­den yutağa kadar uzanan bir sonda yer­leştirme, soluk borusunun delinmesi (trakeotomi), esnek kayışlı özel maske­ler kullanma, hastayı “oksijen cadırı” denen özel bir düzeneğe koyma ve yenidoğanları kuvöz denen özel bir böl­meye alma ve hiperbarik oda sayılabi­lir. Uygulaması daha karmaşık olan ve özel durumlarla sınırlı tutulan hiperbarik oda daha ileride ele alacağımız bir tekniktir.

Normobarik oksijen tedavisine bir­çok hastalıkla İlgili acil girişimlerde başvurulur. Bu hastalıklar arasında kar­bon monoksit ya da öbür zehirli gazlara bağlı zehirlenmeler, kalp durması, en­farktüs, kalp yetmezliği, koma, solu­num ritmini düzenleyen sinir merkezle­rinin çalışmasını baskılayan preparatların bilerek ya da yanlışlıkla alınması, akciğer ödemi, amfizem ya da astım krizi, pnömotoraks, göğüs travmaları, akciğer embolisi, akciğerlere yayılan iltihabi süreçler ve solunum kaslarının felci sayılabilir.

Yeniden canlandırma sırasında oksijen tedavisi başka acil gi­rişimlerin eşliğinde uygulanmalıdır. So­lunumu durmuş olan ve yapay solunum uygulanan hastaya verilecek oksijen do­zunun normal solunum işlevinin geri dönmesine yardımcı olacak biçimde ayarlanması gerekir.

Oksijen tedavisi dokularda hipoksiye yol açan yavaş seyirli hastalıkların tedavisinde de yararlıdır. Bu hastalıklar­da hipoksi hücrenin yetersiz oksijen al­masına neden olur; yalnızca yaşayabile­cek düzeyde oksijenlenen hücre, zor metabolik koşullar içerisine girer.

Astım, amfizem, bronşit ya da bazı kalp yetmezliği durumlarında da oksi­jen tedavisi gereklidir. Ama kronik hipoksisi olan bir hastaya uygulanacak oksijen tedavisi, acil girişim amacıyla başvurulan ve kesin olarak uygulanması gereken oksijen tedavisine göre çok da­ha fazla dikkat gerektirir.

Normal kişi­lerde solunum ritmini ayarlayan sinirsel merkezler vücuttaki karbonik anhidrit ve oksijen yoğunluklarına duyarlıdır. Buna karşılık kronik hipoksisi olan kişi­lerde, karbon dioksit alıcılarının duyar­lılıklarını yitirmiş olmaları nedeniyle, solunum uyarısı yalnızca oksijen yo­ğunluğuna bağlı olarak belirlenir.

Bu noktada bir sorunla karşılaşırız: Aşırı miktarda oksijen alımı kandaki oksijen yoğunluğunda yalnızca sınırlı bir artış sağlarken, hâlâ duyarlı olan oksijen alı­cılarını engelleyebilir. Bu durum kar­bon dioksitin yüksek yoğunluklarında bile solunum durmasına neden olabilir.

Kan oksijen yoğunluğundaki küçük bir artışın solunum işlevini durdurabileceği böylesi çelişik bir durumdan kaçınmak için kronik hipoksisi olan hastalarda genellikle başka tedavi yöntemleri uygu­lanır. Bu yöntemler arasında solunum jimnastiği de yer alır.

Uyuşturucu ilaçların uzun süreli kulla­nımı, hastada direnç ve bağımlılığın doğmasına neden olur. İlaca direnç, ay­nı yoğunluk ve surede etki elde etmek için zamanla ilacın gittikçe artan dozla­rına gerek duyulmasıdır.

Bağımlılık konusunda fiziksel ba­ğımlılığın, ruhsal bağımlılıktan ayırt edilmesi gereklidir. Fiziksel bağımlılık, ilacın aniden kesilmesinin ardından “yoksunluk sendromu” adı verilen bir dizi belirtinin ortaya çıkmasıdır. Ruhsal bağımlılıkta ise ilacın sürekli olarak alınmasıyla güçlü bir ruhsal eğilim orta­ya çıkar. Böylece ilaç, istenen ruhsal et­kilerin elde edilmesi amacıyla kullanı­lır.

Çok şiddetli ağrılara bağlı, ağır be­lirtileri olan bir hastada uygun ilaç se­çildikten ve dozun etkili olana değin ar­tırıldığı başlangıç evresinden sonra ilaç dozu sabitleştirilir. Bunun yanı sıra ağrıların şiddetlenmesiyle ilaç dozu da ar­tırılabilir.

Fiziksel bağımlılık ise kronik hasta­lıkların tedavisinde ortaya çıkar. Bu ol­gularda ilacın kesilmesi gerektiğinde bunu aşamalı olarak uygulayarak yok­sunluk belirtilerinin ortaya çıkması en­gellenmelidir.

Çok şiddetli ağrıları olan kişilerde şiddetli ağrı kesicilerle (uyuşturucu) yapılan uzun süreli tedavi sonucunda gelişen ruhsal bağımlılık ayrı bir biçim­de ele alınmalıdır. Burada söz konusu olan ruhsal bağımlılık, ilacın kısa ya da uzun süreli kullanımından çok, genel­likle kişisel, ekonomik ve toplumsal et­kenlerle oluşan bağımlılıktır.

Yoksunluk Sendromu

İlaca karşı fiziksel bağımlılık gelişen bir kişide, ilacın aniden kesilmesi sonucun­da yoksunluk sendromu ortaya çıkar.

Klinik tabloda şu belirtiler görülür: Sıkıntı, sinirlilik, aşırı ve yoğun huzur­suzluk, uykusuzluk, sık esneme, aşırı terleme, burun ve gözyaşı salgılarında artış, gözbebeklerinde genişleme, titre­meler, birbirini izleyen nöbetler, kas ve eklem ağrıları, iştahsızlık, bulantı, kus­ma, ishal, yüksek tansiyon, ateş ve kas kasılmaları.

Morfin bağımlılığında ilk belirtiler genellikle ilacın son alımından sekiz saat sonra, en akut belirtiler ise 36-48 saat sonra ortaya çıkar. Klinik tablo, bunu izleyen 2-3 gün içinde kendiliğin­den geriler. Bağımlılığın nedeni başka uyuşturucu ilaçlar ise yoksunluk send­romu daha geç (son dozun ahnımından 24-30 saat sonra ya da daha geç) ortaya çıkar. Sendrom daha uzun sürer ve da­ha az şiddetlidir.

Gebeliğin sonuna de­ğin uyuşturucu ilaç kullanan annelerin bebeklerinde yaşamın ilk 48 saatinde yoksunluk sendromu ortaya çıkabilir.

Tedavi. Yoksunluk sendromunda çeşit­li tedaviler uygulanabilir. Bunlardan en önemlisi ve en sık kullanılanı, yoksun­luk belirtileri ortadan kalkana değin metadon kullanılmasıdır.

Akut Zehirlenme

Klinik tablo üç belirtiyle ortaya çıkar: Koma, solunumun tümüyle durmasına varabilen solunum ketlenmesi ve göz­bebeklerinde daralma (miyozis). Ayrı­ca morarma (siyanoz) ve kan basıncın­da düşme de görülebilir.

Uyuşturucu bağımlılarında akut ze­hirlenme, aşırı dozda kullanılan madde­nin doğrudan etkisi nedeniyle en sık rastlanan ölüm nedenidir.

Akut zehirlenmede hasta mutlaka hastaneye yatırılmalıdır. Hastanın yaşa­mını yalnızca hızla uygulanan ve solu­numla dolaşıma yönelik yeniden can­landırma girişimi ile naloksan adlı ila­cın kullanılması kurtarabilir.

Tarihçe. Afyon eski çağlardan bu yana tanınmaktadır. Haşhaş (Papaver somni-ferum) bitkisinin olgunlaşmamış kap­süllerinin çizilmesi ve akan sütün kuru­tulmasıyla elde edilir.

Büyük bir olası­lıkla ilk kez Anadolu’da yetiştirilen haşhaş, Avrupa’ya 16. yüzyılda, Uzak­doğu’ya ise (Özellikle Çin’e) 18. yüzyıl­da girmiştir. Haşhaş bitkisinin özsuyunda pek çok etkin madde vardır. Bunlardan başlıcaları morfin, kodein, papaverin ve noskapin gibi çeşitli alka­loitleri içeren afyon maddesidir. 1939′dan bu yana tıbbi tedavide, kim­yasal bireşîmle elde edilen morfine benzer maddeler (morfin türevleri) kul­lanılmaktadır.

Uyuşturucuların etkileri. Bu maddele­rin pek çok etkisi vardır. Her şeyden ön­ce morfin, çeşitli hayvan türlerinin fark­lı yanıt vermesi açısından oldukça kla­sik bir örnek oluşturur. Morfin bazı hay­vanlarda (kedi, at) uyarıcı etki gösterir­ken, bazılarında (köpek, tavşan) yatıştı­rıcı etki gösterir, insanlarda yatıştırıcı ve yüksek dozlarda uyku verici ve uyuş­turucu etki göstermesinin yanı sıra çok şiddetli ağrıların tedavisinde İlk seçile­cek ilaçtır.Kodein ise, orta şiddette ağ­rılarda kullanılabilir.

Uyuşturucular, solunum etkinliğini düzenleyen sinir merkezlerinin çalışma­sını azaltır. Bunun sonucunda ağrıya karşı kullanılan normal dozlarda bile, ani zehirlenmelere bağlı ölüm görülebi­lir. Solunum merkezlerinin ketlenmesinin yanı sıra öksürük merkezleri de ketlenir. Bu nedenle kodein, öksürüğü kes­mek için de kullanılır.

Morfin, kas liflerinin kasılabilirliği üzerindeki etkisi sonucunda mide ya da safra yollarında kasılmaya yol açarken, bağırsak hareketlerinde azalmaya neden olur. Bu nedenle sindirimi engelleyeceğinden kesinlikle yemeklerden önce ve­rilmemelidir. Karaciğer, böbrek ve ba­ğırsak sancılarında ağrı kesici olarak kullanılacaksa, morfinle birlikte spazm çözücü bir ilaç da kullanılmalıdır.

Özellikle kronik morfin zehirlenme­sinde gözbebekleri küçülür (miyozis).

Ağrı kesici ilaçlar üç ana sınıfta top­lanabilir: Uyuşturucu olmayan ağrı ke­siciler (bir önceki bölümde incelendi), uyuşturucu ağrı kesiciler (afyon türevle­ri) ve yardımcı ilaçlar.

Ağrı tedavisinde ilaçlar aşamalı ola­rak seçilmelidir. Tedavinin ilk basama­ğında uyuşturucu olmayan bir ağrı kesi­ci, örneğin bir iltihap giderici seçilmeli­dir. Yeterli dozda kullanılmasına karşın tedaviye yanıt yetersizse ya da ağrı de­netim altına alındıktan belirli bir süre sonra yeniden başlayarak artıyorsa teda­vinin ikinci aşamasına geçilir.

Burada zayıf etkili bir uyuşturucu (örneğin ko­dein) ile iltihap giderici bir ilaç birlikte kullanılır. Bunun da başarısız kaldığı durumlarda üçüncü ve son aşamaya ge­çilir. Burada güçlü bir afyon türevi (ör­neğin morfin), gerekirse bir iltihap gi­derici ilaç ile birlikte kullanılabilir. Bu basamakların her birinde yardımcı ilaç­lardan da yararlanılabilir.

Yardımcı İlaçlar

Bunlar özellikle ağrı ile birlikte görülen ruhsal duygulanım bozukluklarını ya da psikosomatik kökenli ağrıları tedavi et­mek için kullanılan çeşitli kimyasal ya­pıdaki maddelerdir.

Örneğin, kasılmalara ya da ruhsal çöküntüye karşı kullanılan kas gevşetici ya da bunaltı giderici ilaçlar, ani huzur­suzluk durumlarında kullanılabilir. Kor­tizon türevleri de (steroitler) ağrılı du­rumlarda yararlıdır. Steroitler sinir lifle­ri üzerindeki baskıyı azaltarak ödem ve iltihap giderici etki gösterir.