Uyurgezerlik çocuklar arasında daha yaygın ve muhtemelen, beyin henüz uyku ve uyanma düzenini öğrenmemiş olduğu için vuku buluyor. Uyurgezer bir çocuk, yumuşak ve nazik bir şekilde yatağına geri götürül­melidir. Her ne kadar insanlar, endişeli veya yorgun oldukla­rında uyurgezerliğe daha eğilimli olsalar da, uyurgezerlik ve psiko­lojik problemler arasında küçük bir korelasyon mevcuttur.

Eğer durum ergenlik sonra­sında da devam ediyorsa; çocuk; uyurgezerliğin gece epilepsisinin  sonucu mu olduğu ya da ilaca tepkiden mi yoksa aşırı stresten mi kaynaklandığına dair değerlendirme için doktora göste­rilmelidir.

Uyurgezerlik, derin uykuda görülen gezinmelere verilen bir addır. Uyurgezerlik uykunun başlamasından sonraki ilk saatlerde, 10 dakika süreyle ortaya çıkar. Hasta uyanmaz ve sonrasını da hatırlamaz. Hasta önce yatağına oturur. Boş, anlamsız ve amaçsız bir ifadeyle etrafına bakar. Dolaşır ama uyanık değildir. Kendisine dokunulup seslenilse bile uyanmaz. Çocuklarda uyurgezerlik genellikle 6-12 yaşlarda başlar; uyurgezerlik kızlardan çok erkeklerde görülür. Bazı çocuklar ergenlik çağına geldiğinde, uyurgezerlik durumu da kendiliğinden sona erer.

Bu durumun ergenlik çağı sonrasında da devam ettiği vakalar vardır. Uyurgezerlik vakalarında tıbbi müdahaleye gerek yoktur ancak hastanın uyurgezerlik durumunda kendisine ya da başkalarına zarar vermesi önlenmelidir. Uyurgezerler karanlıkta yürüyebilir ve çoğu zaman hiçbir tehlikeye maruz kalmadan evin içinde dolaşmaya devam edebilir.

Buna rağmen, eviniz merdivenli ise, merdivenlere açılan odanın kilitlenmesi gerekmektedir; çocuğunuzun çevresinde düşmesine neden olabilecek masa ya da sehpa gibi mobilyalar varsa, bu tür eşyaların ortadan kaldırılması daha iyi olabilir. Çocuğunuz gecenin bir yarısı uyur-vaziyette ortalıkta dolaşıyorsa, onu uyandırmadan sessizce yatağına yatırın.

Uyurgezerlik çocuğunuzun okul hayatını ve arkadaş ilişkilerini etkiler hale geldiğinde, kendisini rahatlatmak ve stresini geçirmek amacıyla uyku bozuklukları için önerdiğimiz doğal sağlık tedavilerini uygulayabilirsiniz

Solunumun durduğu her sefer kısa bir an uyanır ve sonra uykuya devam edersiniz. Ama uyanmış olduğunuzun asla farkında olmaz­sınız. Bu durum, bariz bir şekilde uykuyu bozar.

Zamanla, yorgunluk, letarji (uyuşukluk), ve baş ağrıları hisset­meye başlarsınız ki bunlar pek çok uyku bozukluğunun ortak özelli­ğidir. Bir uyku partneri, solunum­daki dur-başla durumunu ya da çok yüksek sesli horlamayı ilk fark eden olabilir.

İki farklı tipte uyku apnesi vardır: Engelleyici uyku apnesi ve merkezi uyku apnesi. Engelle­yici uyku apnesi daha yaygındır ve üst solunum yolunun büyük bir küçükdil, dil ya da bademcik gibi bir doku fazlasıyla bloke olduğu durumlarda vuku bulur. Uyku, kasların gevşemesine sebep olduğunda, doku fazlası solunum yoluna düşme eğiliminde olur ve bu solunumu engeller. Engelle­yici uyku apnesinde risk altında olanlar, horlayan ya da tansiyonu olanlar veya ensesi kalın kişilerdir. Yaka ölçüsü 44. 5 santimden fazla olan kişilerin yüzde 50′si uyku apnesinden muzdariptir.

Merkezi uyku apnesi, geceleri sizin için otomatik olarak solunum yapan kaslan kontrol etmek üzere gerekli mesajları gönder­mekle yükümlü beynin önemli bir kısmının, bu mesajlan göndermede muvaffakiyetsizliğe düşmesi halinde vuku bulur (uyanık olduğunuzda, bu özel beyin mesajları olmaksızın solunum yaparsınız).

Her türlü uyku bozukluğuna eşlik edebilen semptomlara ilave olarak, uyku apneli kişilerde kalp aşırı çalışır çünkü gece oluşan düşük oksijen durumunu algıla­dığında daha fazla kan pompala­maya çalışır.

Uyku apnesi sendromundan muzdarip kişiler, gece solunum muvaffakiyetsizliği sebebiyle ölüm riskiyle karşı karşıyadır ve ayrıca felç; kalp krizi; ve konjestiv kalp muvaffa­kiyetsizliği; riskleri de vardır. Uyku hapları kullanılmama­lıdır çünkü doğal uyanma itkisini engelleyebilirler.

Vardiyalı çalışanlar, yatak odasını sadece uyku ve seks için kullanmalı, yatak odasını daima düzenli ve konforlu tutmalı, uykuya dalmadan önce iyice gevşemeli, ve düzenli bir yatağa hazırlanma programı sürdürme­lidir. Gün ışığının yatak odasına girmemesi için, koyu perdeler ya da jaluziler kullanılmalıdır. Çalışan bir vantilatör ya da diğer bir “beyaz gürültü”, dışarıdan gelen gürültünün bloke edilme­sine yardımcı olabilir.

Işık terapisi, ya da kısa vadeli uyku ilacı kullanımı; yeni bir iş programına alışmaya çalışan kişilere önerilebilir

Çoğu insan için doğuya (güneşin yönüne karşı) doğru seyahat etmek, batıya (güneşin yönünü takip ederek) doğru seyahat etmekten daha zordur. Bazen daha yaşlı kişiler, batıya doğru seyahat ederken daha fazla semptom ile karşı karşıya kalırlar.

Jet lag’e karşı en iyi sistem, sadece gece uymaya çalışmak ve sabah erken kalkmaktır.

Diğer yaklaşımlar şunlardır:

■ Kısa bir seyahate (sadece bir ya da iki zaman dilimi), ev saatine göre uyanmak, yemek yemek ve uyumak mümkün olabilir. Randevularınızı, ev saatine göre ayarlayın.

■ Yolculuğa çıkmadan önce, yemek ve yatma saatlerinizi, bir zaman dilimi için bir saat şeklinde, varacağınız yere göre değiştirin. Küçük bir değişiklik dahi, yolcu­luğu kolaylaştırabilir. Örneğin, doğuya doğru (daha erken zaman dilimlerine doğru) seyahat ediyor­sanız, birkaç gün öncesinden itibaren, varacağınız yerdeki zaman dilimine göre yatıp kalka­cağınız şekilde, kendinizi daha erken kalkmaya alıştırın.

■ Uzun bir yolculukta, yeni zaman dilimindeki yatma vaktine kadar, yatmayın. İlk bir ya da iki gün, gün ışığının vücut saatinizi ayarlaması için, mümkün olabildi­ğinde açık havada vakit geçirin.

■ Seyahatiniz esnasında olabildi­ğince çok sıvı tüketin. Ama kahve ve alkolden kaçının çünkü su kaybına sebep olurlar ve jet lag’in fiziksel semptomlarını kötüleştirir ve uykuyu bozar.

Şeker­lemenin sizin için uygun olduğunu öğrenmenin yegane yolu, şekerleme yapmıyorsanız bunu denemek; ve eğer şekerleme yapıyorsanız yapmamayı denemektir.

Bir hafta boyunca, normalde yaptığınızın tersini yapın ve kendinizi nasıl hissedeceğinizi görün. Her gün bir uyku günlüğü tutun ve buna uyudu­ğunuz saat miktarını, ne zaman uyuduğunuzu ve bunu takiben kendinizi nasıl hissettiğinizi kaydedin.

Gereğinden fazla şekerleme yapmak, uyku noksan­lığı kadar zararlı olabilir. Gereğinden fazla hafif uyku, uyandığınızda kendinizi yeteri kadar tazelenmemiş hissetmenize sebep olabilir.

60 yaşından sonra, kişiler uykuya biraz daha az zaman ayırırlar. 4 saatten az ya da 9 saatten fazla uyuyan kişilerin, ortalama 4 ila 9 saat süre arasında uyku alan kişilere oranla daha az yaşadığını araştırmalar göstermiştir.

Mamafih, bu kişiler eğer kendilerini daha fazla ya da daha az uyumaya zorlasalar, yaşamları daha uzun olur muydu, bu bilinmiyor.

Eğer sadece birkaç gün sürüyorsa geçici uykusuzluk; birkaç hafta sürüyorsa kısa vadeli uykusuzluk; ve sorun ısrar ediyorsa, kronik uykusuzluk olarak tanımlanır.

Geçici ve kısa vadeli uykusuz­luğun sebepleri, kişi tarafından genellikle bilinir, bir yakınının ölümü, bir hadiseye dair endişe, jet lag, ya da bir hastalığın veya yaralanmanın yarattığı rahatsızlık gibi…

Uykusuzluğun en yaygın şekli, “öğrenilmiş uykusuzluk” olarak adlandırılır. Birkaç uykusuz gece geçirdikten sonra, bazı kişiler uyuyabileceklerine dair evhama kapılabilirler. Ayrıca, gün içinde kendilerini uykulu da hissedebi­lirler ki bu bir kısır döngü halini alabilir. Önce uykuyu kahve içerek gidermeyi denerler. Kahvenin etkisi 16 saate kadar sürebildi-ğinden, gündüz saat lO’dan sonra içilen kahve, o gece geç saatlere kadar uykuya engel olabilir.

Bazı kişiler, uyuyabilmek için, yatağa yatmadan önce bir miktar alkollü içecek alır. Ama başlan­gıçta uyku veren alkol, birkaç saat içinde uykuyu bozacaktır. Ayrıca yatmadan önce alınan içki, uyku kalitesinin de zayıflamasına yol açabilir.

Birkaç uykusuz geceden sonra, bazı insanlar kendilerini o derece yorgun hissederler ki egzersiz yapmayı da bırakırlar. Egzersiz uyku kalitesini arttırdığı için, bu durum sadece sorunu arttırır.

Tansiyon ilaçları, corticosteroid’ler ve nörotransmiterleri etkileyen ilaçlar da kötü rüyalara neden olabilir.

Ayrıca uykusuzluk ya da alkol, uyarıcılar veya sakinleştirici­leri bırakmak da korkutucu rüyalar getirebilir.

Uyku terörü tabir edilen durumda, kişi bağırabilir, ayağa fırla­yabilir; dövüşmeye ya da koşmaya kalkışabilir. 15 dakika kadar dahi sürebilecek olan bir süre boyunca kişi, kafası karışık ve sinirli görüne­bilir. Nöbet sona erdikten sonra, kişi muhtemelen uykusuna devam eder ve olan şeyi unutur.

Uyku terörleri ya da uyku dehşeti, genellikle, uykuya daldıktan sonraki ilk bir saat içinde vuku bulur. Yetişkinlerden ziyade çocuklarda görülür. Uyku dehşeti yaşayan yetişkinler, uyku dehşeti yaşayan çocuklara oranla, daha sinirli ve agresif olmaya eğilimlidirler. Nöbetler, sert ya da yaralayıcı hareketlere sebep olabilir.

Tedavi genellikle gerekli olmamakla beraber, psikiyatrik bir değerlendirme faydalı olabilir. Bazı doktorlar, derin uykuyu baskı­layan benzodiazepines gibi ilaçlar verebilir. Hipnoz da  bazı kişiler için faydalı olabilir.

Normal unutkanlık ne tedrici olarak artar ne de yetersizlik yaratır. Bu hafıza sorunları, stres altında olduğunuzda, yorgunken, hastayken, dikkatiniz dağıl­mışken ya da aynı anda pek çok detayı hatırlama durumunda olduğunuzda ortaya çıkabilir. Unutulmuş bilgi, genellikle daha sonra hatırlanır. Yazılı hatır­latmalar ya da diğer hafıza kuvvetlendirme teknikleri faydalı olabilir. Demans durumunda ise, hafıza kaybı, günlük yaşamınızda işlev görme yeterliliğinizi engelleyecek derecede şiddetlidir.

Unutkanlıkta belli bir miktar artış, yaşlanmanın getirdiği normal bir gelişme olabilir. Bu, belki, 30 ila 70 yaş arasında vuku bulan, myelin ve beyin hücrele­rinde oluşan tedrici kaybın ve kalan hücrelere olan kan akışında yüzde 15 ila 20 civarında bir azalmanın neticesi olabilir. Genellikle, yaşlı kişiler yeni bilgi öğrenmek için daha fazla zaman ve gayrete gereksinim duyarlar. Mamafih, bir kere öğrendiler mi, bunu genç kişiler kadar iyi tutarlar.

Buna karşılık, amfetamin türevi olmayan öteki uyarıcılar çocukluktaki aşın hareketlilik sendromlannda, zihin­sel gelişme geriliklerinde ya da derin halsizlikle ortaya çıkan ağır nörolojik olgularda kullanılmaktadır.

Söz konusu maddeler yüksek dozlarda bile çok az öfori (aşırı neşe, aşırı kendine güven hali) oluşturur. Buna karşılık, uykusuz­luk, aşın uyarüma ve bunaltı görülür. Bu nedenle uyarıcı ilaçlar bunaltılı, sancılı ve psikozlu hastalarda kesinlikle kullanılın amalidir.

Uyancılar arasında kafeinin özel bir yeri vardır. Öteki ilaçlarla birlikte, mig­ren ya da başka ağrılarla alerjik belirti­lerde kullanılan antihistaminiklerin oluşturduğu uyku halini ortadan kaldır­mak için kullanılır. Kafein çayda ve kahvede bulunur.

• Kahve - Sinir sistemini uyarıcı besin­lerden sayılır. Bu terim, güçlendirici ve uyancı farmakolojik etkileri olan mad­deleri (kafein, teobromin) az miktarda içeren bitkileri kapsar. Bu bitkiler aynı zamanda aromatik maddeler ve yağlar da içerir. Besin olarak kullanıldığında genellikle suda kaynatılır ve şekerle içi­lir. Sinir sistemini uyaran içecekler ara­sında en yaygm kullanılanlar kahve, çay ve kakaodur. Çay ve kahve kaynatı­larak hazırlanır, kakao ise ya çeşitli içe­ceklere ya da tatlılara katılır

Besleyicilik açısından, kahvenin ka­lori değeri yoktur, yalnızca içine konan şekerle kalori alınır. Kahvenin başlıca önemi, içinde bulunan ve farmakolojik açıdan etkin olan kafeine bağlıdır. Bir fincan kahvede (5-7 gr kahve), 0,05 gr ile 0,15 gr kafein bulunur. Bu miktar merkez sinir sisteminde uyancı etki gösterebilecek farmakolojik etkiye sa­hiptir.

Kahve ayrıca mide asiti ve safra sıvısı salgılanmasını sağlar, bağırsak hareketlerini hızlandırır, sindirim için oldukça yararlıdır. Buna karşılık, hazırlanma biçimi, alışkanlığın düzeyi, aç karnına ya da yemeklerden sonra alın­ması, her bireyde uyarılma eşiğinin farklı olması gibi nedenlerle etkisi deği­şir. Aşırı heyecanlı ve huzursuz kişiler, uykusuzluktan yakınanlar, tiroit bezi aşırı çalışanlar, ülser, mide rahatsızlığı olanlar, kalp hastaları ve gebeler aşırı kahve kullanmamalıdır.

• Çay - Çay yaprağının ve bundan ha­zırlanan içeceğin bileşimi önemli ölçü­de üretildiği bölgeye göre değişmekte­dir. Örneğin, siyah Hint çayının içerdi­ği kafein kuru ağırlığının yüzde 2-3′ü kadardır; siyah Çin çayınınki yüzde 3,7 ye varabilir. Siyah Cava çayınınki yüzde 4,4, yeşil çayınki yüzde 3,3, Formoza çayınınki yüzde 3,7′dir.

Çayın bi­leşenleri arasında kuru ağırlığının yüz­de 5′i kadar mineral tuzlan da vardır. Bunlardan özellikle flüor önemlidir. Bir fincan çay bu mineralin günlük gereksi­niminin önemli bir bölümünü sağlar.

Çay, yoğun bir fiziksel etkinlikten son­ra, içerdiği mineral tuzlarının vücut için güçlendirici etkisi ve kaslar üzerindeki etkisinden dolayı yararlıdır. İçerdiği et­kili madde tein mide asitinin ve safra sıvılarının oluşumunu kolaylaştırarak sindirim sistemini uyardığından çay ikindi kahvaltısında ya da sonrasında da içilebilir. Açken çay içilmesi, sindi­rim sisteminde rahatsızlıklara yol açar. Bu nedenle İngilizler’in her zaman bisküvi, kek ve tur­talarla birlikte “beş çayı alışkanlığı” sağlıklı beslen­me örneklerinden biridir.