HIV (Human Immunodeficiency Virus), bağışıklık sistemini hedef alarak vücudun hastalıklara karşı savunma mekanizmasını zayıflatan bir virüstür. Tedavi edilmediğinde AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome - Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu) adı verilen ciddi tabloya yol açar. İlk kez 1980’li yıllarda tanımlanan HIV, dünya genelinde milyonlarca insanı etkilemeye devam etmektedir. Modern tıpta geliştirilen antiretroviral tedaviler sayesinde artık ölümcül hastalık olmaktan çıkmış, kontrol altına alınabilir bir enfeksiyon haline gelmiştir.
HIV, insan vücudundaki bağışıklık sisteminin savunma hücrelerinden CD4 T lenfositlerini hedef alır. Bu hücreler, vücudu bakterilere, virüslere ve mantarlara karşı korur. HIV bu hücrelere girerek kendi genetik materyalini insan DNA’sına entegre eder, çoğalmaya başlar. Zamanla bağışıklık sistemi zayıflar, vücut sıradan enfeksiyonlarla bile başa çıkamaz hale gelir. Bu durum uzun süre tedavi edilmezse AIDS (Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu) olarak adlandırılan ileri evreye dönüşür. Ancak düzenli ilaç tedavisi gören bireylerde HIV enfeksiyonu AIDS’e ilerlemeden durdurulabilir.
HIV’in nedeni, insan kaynaklı retrovirüs grubuna ait bir virüs türüdür. Retrovirüsler, RNA yapısına sahip olup, konak hücreye girdikten sonra RNA’larını DNA’ya çevirerek hücre genomuna entegre olurlar. Bu özellik, HIV’in vücuttan tamamen atılmasını imkansız hale getirir. Virüs, vücuda girdikten sonra bağışıklık sisteminin savunma tepkisini baskılar. Bağışıklık sistemi zayıfladıkça fırsatçı enfeksiyonlar (örneğin tüberküloz, zatürre, mantar enfeksiyonları) ortaya çıkar.
HIV kan, meni, vajinal sıvı, rektal sıvı ve anne sütü aracılığıyla bulaşır. En yaygın bulaş yolları korunmasız cinsel ilişki, steril olmayan enjektör kullanımı, enfekte kanın nakli ve doğum sırasında anneden bebeğe geçiştir. HIV havadan, tokalaşmayla, sarılmayla veya aynı eşyayı kullanmakla bulaşmaz. Ayrıca tükürük, ter, gözyaşı veya idrar yoluyla da virüs geçişi olmaz.
HIV enfeksiyonu akut dönem, klinik olarak sessiz dönem ve AIDS evresi olmak üzere üç evrede ilerler. Enfeksiyonun ilk haftalarında, virüs vücuda girdikten 2 ila 4 hafta sonra grip benzeri belirtiler görülür. Bu dönemde ateş, boğaz ağrısı, baş ağrısı, kas ağrıları, döküntü ve lenf bezlerinde şişlik sık görülür.
Akut HIV belirtileri şöyledir:
Bu belirtiler genellikle 1-2 hafta içinde kaybolur. Ancak virüs vücutta kalır ve “sessiz dönem”e geçer.
AIDS evresine geçildiğinde bağışıklık sistemi ciddi ölçüde zayıflamıştır. Bu dönemde basit enfeksiyonlar bile ağır seyredebilir. Ciltte mantar enfeksiyonları, uzun süren ishal, kilo kaybı, yüksek ateş ve kronik yorgunluk sık görülür. Enfekte bireyler zatürre, tüberküloz veya lenfoma gibi hastalıklara daha yatkın hale gelir.
AIDS belirtileri şu şekildedir:
HIV teşhisi kan testi ile konur. En yaygın test türü ELISA (Enzyme Linked Immunosorbent Assay) testidir; virüse karşı oluşan antikorları tespit eder. Pozitif sonuç alındığında Western Blot veya PCR (Polimeraz Zincir Reaksiyonu) testiyle doğrulama yapılır. PCR testi, virüsün genetik materyalini doğrudan tespit ettiği için erken dönemde en güvenilir sonuçları verir.
HIV testi, virüsün vücutta var olup olmadığını belirlemeye yarayan bir tarama yöntemidir. Testler antikor, antijen veya virüs RNA’sını tespit eder. Riskli bir temastan hemen sonra yapılan test negatif çıkabilir çünkü bağışıklık sistemi henüz antikor üretmemiş olabilir. Bu döneme “pencere dönemi” denir. Genellikle 3-6 hafta sürer.
HIV enfeksiyonunun kesin bir tedavisi olmasa da Antiretroviral Tedavi (ART) virüsü baskılar. ART, virüsün çoğalmasını durdurarak bağışıklık sisteminin güçlenmesini sağlar. Bu tedavi düzenli olarak kullanıldığında virüs yükü “tespit edilemez” seviyeye iner. Böylece hasta sağlıklı bir yaşam sürdürebilir ve başkalarına bulaş riski ortadan kalkar. Tedavi ömür boyu sürer. Ancak doğru ilaç kombinasyonuyla yan etkiler minimuma indirilebilir.
HIV’e karşı şu anda ruhsatlı bir aşı bulunmamaktadır. Ancak dünya genelinde onlarca aşı adayı klinik deneme aşamasındadır. Özellikle mRNA teknolojisiyle geliştirilen yeni nesil HIV aşıları, bağışıklık sistemine virüsün yüzey proteinlerini tanıtmayı hedefler. Bu sayede vücut, gerçek virüsle karşılaştığında hızlı bir savunma geliştirebilir. HIV’in genetik olarak çok değişken yapısı nedeniyle tek bir aşı geliştirmek zordur. Ancak araştırmalar hızla devam etmektedir.
HIV’den korunmanın en etkili yolu güvenli davranış alışkanlıkları geliştirmektir. Cinsel ilişkilerde prezervatif kullanmak, ortak enjektör kullanımından kaçınmak ve düzenli test yaptırmak korunmanın temel taşlarıdır. Ayrıca HIV negatif bireylerde koruyucu ilaçlar olan PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) ve temas sonrası koruma ilacı PEP (Post-Exposure Prophylaxis) büyük koruma sağlar.
Korunma yöntemleri:
HIV, bağışıklık sistemini zayıflatan virüsün adıdır. AIDS ise bu virüsün tedavi edilmeden ilerlemesi sonucu ortaya çıkan, bağışıklık sisteminin ciddi şekilde hasar gördüğü hastalık evresidir. Yani her AIDS hastası HIV pozitiftir. Ancak her HIV pozitif birey AIDS değildir.
HIV yalnızca kan, meni, vajinal sıvı, rektal sıvı ve anne sütü yoluyla bulaşır. Korunmasız cinsel ilişki, ortak iğne kullanımı veya doğum sırasında anneden bebeğe geçiş en yaygın bulaş yollarıdır. Günlük temas, sarılma, öpüşme veya aynı tabaktan yemek yemek HIV bulaşına neden olmaz.
HIV enfeksiyonunun ilk belirtileri genellikle virüsle temastan 2-4 hafta sonra görülür. Bu dönemde ateş, boğaz ağrısı, lenf bezlerinde şişlik ve yorgunluk gibi grip benzeri semptomlar ortaya çıkar. Ancak bazı kişilerde bu belirtiler fark edilmeyecek kadar hafif olabilir.
Riskli bir temastan sonra en erken 3. haftadan itibaren test yapılabilir. Ancak en güvenilir sonuç 6. haftadan sonra alınır. Bu süre, vücudun virüse karşı antikor üretmesi için gereklidir. Düzenli test yaptırmak, erken tanı ve tedavi açısından büyük önem taşır.
Pozitif sonuç kesin tanı anlamına gelmez, doğrulama testi yapılmalıdır. Tanı kesinleşirse kişi antiretroviral tedaviye başlar. Bu tedavi virüsün çoğalmasını durdurarak hastanın sağlıklı bir yaşam sürmesini sağlar ve bulaş riskini ortadan kaldırır.
Şu anda HIV’i tamamen yok eden bir tedavi bulunmamaktadır. Ancak ilaçlar virüsün çoğalmasını baskılar ve kandaki düzeyini tespit edilemez hale getirir. Bu durumda HIV pozitif bireyler, yaşam süresi ve kalitesi açısından sağlıklı bireylerle aynı seviyede yaşayabilir.
Henüz onaylanmış bir HIV aşısı bulunmamaktadır. Ancak dünya genelinde onlarca aday klinik deneme aşamasındadır. Özellikle mRNA tabanlı yeni nesil aşı çalışmaları umut verici sonuçlar göstermektedir. Bilim insanları önümüzdeki yıllarda etkili bir HIV aşısının geliştirilebileceğini öngörmektedir.
Son güncellenme tarihi: 23 Aralık 2025
Yayınlanma tarihi: 31 Mart 2023
Enfeksiyon Hastalıkları
Prof. Dr. Rıza Aytaç Çetinkaya
Enfeksiyon Hastalıkları
Prof. Dr. Rıza Aytaç Çetinkaya
20 Ağustos 2023 Pazar
Domuz gribi mi oldunuz? Panik yapmayın, hızlı hareket edin.
20 Eylül 2023 Çarşamba
Domuz gribi (H1N1 İnfluenza A) Belirtileri ve Tedavisinde İlk 48 Saatin Önemi
20 Eylül 2023 Çarşamba
Grip ve COVID-19 arasındaki fark ne?
20 Ağustos 2023 Pazar
Coronavirus (Koronavirus) Belirtileri Nelerdir?
20 Ağustos 2023 Pazar
Hepatit B Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri
20 Ağustos 2023 Pazar
HPV Nedir? HPV Belirtileri Nelerdir?
20 Ağustos 2023 Pazar
Kolera : Nedir, Belirtileri, Bulaşıcılığı ve Tedavisi
20 Ağustos 2023 Pazar
Kuduz Nedir? Kuduz Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
20 Ağustos 2023 Pazar
Maymun Çiçeği Virüsü Nedir? Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Bulaşır?
20 Ağustos 2023 Pazar
Strep A Enfeksiyonu Nedir?
20 Ağustos 2023 Pazar
Tetanoz: Nedir, Belirtileri, Tedavisi ve Tetanoz Aşısı
24 Ağustos 2023 Perşembe
Kök Hücre Nedir? Kök Hücre Tedavisi Nasıl Yapılır?
20 Eylül 2023 Çarşamba
Deniz ve Havuzda Bulaşabilecek Hastalıklardan Nasıl Korunmalı?
11 Ekim 2023 Çarşamba
Eris Varyantı Nedir? Koronavirüs Eris Varyantı Belirtileri Nelerdir?
11 Ekim 2023 Çarşamba
Salmonella Nedir?
2 Şubat 2024 Cuma
X Hastalığı (X Virüsü) Nedir?
23 Mayıs 2024 Perşembe
Beşinci Hastalık (Parvovirüs B19) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
27 Mayıs 2024 Pazartesi
Brusella Nedir? Brusella Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
25 Temmuz 2024 Perşembe
Kızıl Hastalığı Nedir? Kızıl Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
6 Ağustos 2024 Salı
Yeni Salgın Hastalık: Mide Bulantısı, Ateş ve Kusma Belirtileri
7 Ağustos 2024 Çarşamba
Ayak Mantarına Ne İyi Gelir? Ayak Mantarı Nasıl Geçer?
7 Ağustos 2024 Çarşamba
Şap Hastalığı Nedir? Şap Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
23 Ağustos 2024 Cuma
Flirt Varyantı Nedir? Flirt Varyantı Belirtileri Nelerdir?
27 Eylül 2024 Cuma
COVID XEC Varyantı Nedir? COVID XEC Belirtileri Nelerdir?
30 Eylül 2024 Pazartesi
Domuz Gribi Nedir? Domuz Gribi Belirtileri Nelerdir?
22 Ekim 2024 Salı
Bavul Sıtması (Odyssean Malaria) Nedir? Belirtileri Nelerdir?
11 Kasım 2024 Pazartesi
İnfluenza Nedir? İnfluenza Belirtileri Nelerdir?
11 Kasım 2024 Pazartesi
Kara Mantar Hastalığı (Mukormikoz) Nedir? Belirtileri Nelerdir?
11 Kasım 2024 Pazartesi
Şarbon Nedir? Şarbon Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
12 Kasım 2024 Salı
Balgam Söktürücü Doğal Yöntemler Nelerdir?
26 Aralık 2024 Perşembe
Enfeksiyon Nedir? Enfeksiyon Belirtileri Nelerdir?
3 Mart 2025 Pazartesi
Balanit Nedir? Balanit Tedavisi Nasıl Olur?
11 Nisan 2025 Cuma
Bahar Alerjisine Ne İyi Gelir? Belirtileri Nelerdir?
15 Nisan 2025 Salı
Diyabetik Ayak Cerrahisi Nedir? Hangi Bölüm Bakar?
15 Nisan 2025 Salı
Diyabetik Ayak Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
15 Nisan 2025 Salı
Diyabetik Ayak Yarası Nedir? Tedavisi ve Bakımı
15 Nisan 2025 Salı
Diyabetik Ayak Bakımı Nasıl Olmalı?
26 Mayıs 2025 Pazartesi
Parazit Nedir? Vücuttaki Parazit Belirtileri Nelerdir?
26 Mayıs 2025 Pazartesi
Kist Hidatik Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
26 Mayıs 2025 Pazartesi
Sarılık Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
23 Temmuz 2025 Çarşamba
Ruam Hastalığı Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
24 Eylül 2025 Çarşamba
Hiperbarik Oksijen Tedavisi Nedir? Ne İşe Yarar?
9 Ekim 2025 Perşembe
Chikungunya Virüsü Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
5 Ocak 2026 Pazartesi
Nimbus Varyantı Nedir? Nimbus Varyantı Belirtileri Nelerdir?
5 Ocak 2026 Pazartesi
Stratus Varyantı Nedir? Stratus Varyantının Belirtileri Nelerdir?
5 Ocak 2026 Pazartesi
JN1 Varyantı (JN1 Virüsü) Nedir? JN1 Belirtileri Nelerdir?
5 Ocak 2026 Pazartesi
Omicron Varyantı nedir? Omicron Varyantının Belirtileri Nelerdir?
5 Ocak 2026 Pazartesi
COVID XEC Varyantı Nedir? COVID XEC Belirtileri Nelerdir?
Öne Çıkan Kanser Yazıları
Bunları da oku
Doktorlar
Kişisel Verilerin İşlenmesi: Kimlik, iletişim, sağlık ve pazarlama bilgilerimin, Özel Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi ve Özel Anadolu Sağlık Ataşehir Tıp Merkezi tarafından yürütülecek pazarlama faaliyetlerinin planlanması ve tıbbi ihtiyaçlarıma ve alışkanlıklarıma göre özelleştirilmesi ile bana özel kampanyalar oluşturulması amacıyla işlenmesini kabul ediyorum.
Ticari Elektronik İleti: Özel Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi ve Özel Anadolu Sağlık Ataşehir Tıp Merkezi tarafından kimlik ve iletişim bilgilerimin tercih ettiğim iletişim kanalı üzerinden bana reklam, promosyon, kampanya ve benzeri ticari elektronik iletilerin gönderilmesi amacıyla işlenmesi ve bununla sınırlı olarak hizmet alınan tedarikçilerle paylaşılmasını kabul ediyorum.
