Başınızda daha önce bilmediğiniz şekilde bir ağrı başladı ya da karnınız hiç olmadığı kadar çok ağrıyor. Bu durumda `bir şey olmaz` deyip geçmemelisiniz, bir uzmana görünmeli ve gerekli tedbirinizi almalısınız. İşte bu ağrıların en önemlileri:

1.Şiddetli bir baş ağrısı

Başınız hiç ağrımadığı kadar çok ağrıyorsa hemen bir doktora görünmelisiniz. Eğer grip ya da nezleyseniz bu ağrının nedeni sinüzitler olabilir. Ancak bu ağrı bir beyin tümörünün habercisi de olabilir. Nedensiz başlayan bir ağrı çoğunlukla ciddi hastalıkların habercisidir.

2. Göğüs, boğaz, çene, omuz, kol ya da karın ağrısı

Göğüs ağrısı genellikle kalp krizinin belirtisidir. Ancak bilmeniz gereken kalp krizi ilk olarak ağrıyla değil farklı şikayetlerle başlar. Kardiyologlar ağrının beklenmemesi gerektiğini söylüyorlar. Kalp hastaları genelde göğüslerinde bir baskı olduğunu ve bu durumda ellerini göğüslerine götürerek orada bir ağrı olduğunu anlatırlar. Bunların dışında çene, boğaz, sol omuz veya kolda ve karında da görülebilir. Eğer kişinin yaşına bağlı olarak böyle bir risk varsa veya kalp hastası olma riskiniz varsa daha fazla ciddiye alınmalı. Kadınlarda ise kalp hastalığı genelde şişkinlik ve karın ağrısı şikayetiyle belirti verdiği unutulmamalıdır.

3. Sırtta ya da kürek kemiği arasında ağrı

Bu şekildeki ağrılar genelde romatizmayı işaret eder. Yalnız bazen kalp krizi riski de göz önünde bulundurulmalıdır. Ana atardamarda bir tehlike olması halinde ani bir ağrı saplanabilir. Böyle bir risk taşıyan kişilerde yüksek tansiyon da olasıdır.

4. Karın ağrısı

Apandisit olduğunu düşündürebilir. Şiddetli bir karın ağrısı, apandisit olabileceği gibi pankreasta da bir sorun ya da mide ülserini işaret edebilir.

5. Baldır ağrısı

Bu ağrı, bacağın derin damarlarında oluşmuş bir pıhtılaşmadan kaynaklanabilir. Bunun sebebi de uzun süreli hareketsiz kalınan yolculuk, gebelik ya da yaşlılık olabilir.

6. Ayaklarda ve bacaklarda yanma

Genellikle şeker hastalığının ilk belirtilerden biri olan ayak ve bacaklardaki yanmalar çok ciddiye alınmaz. Aslında bu belirti hem şeker hastalığını hem de sinirlerde bir hasar olabileceğini gösterir.

7. Belirsiz ya da tanımlanamayan ağrılar

Bazı fiziksel semptomların depresyon belirtisi olduğu bilinmektedir. Mesela baş ağrısı, karın ağrısı gibi şikayetlerin aynı anda belirmesi depresyonu düşündürmelidir. Ayrıca depresyon sırasında ağrıları tanımlamak da zorlaşabilir. Bir gün başınız ağrırken diğer gün başka bir yerinizde ağrı olabilir. Fiziksel olarak yaptırdığınız muayenelerde de bir şey çıkmıyorsa depresyon ilk şüphelenmeniz gereken hastalıktır.

İLAÇSIZ TEDAVİ

Bütün bunlara maruz kalan ofis çalışanları, bilgisayar kullanıcıları, masa başı iş yapanlar kendilerini ilaçlara mahkum ve çaresiz hissetmemeli. Akupunktur ve Medikal Estetik Uzmanı Dr. Hikmet Gülaçtı; akupunktur bu konuda imdada yetişecek yetenekte bir tedavi metodudur” diyor.

Vücudun kendi kendini tamir etme yeteneğini harekete geçirerek zaten bünyesinde bulunan kas gevşeticileri, ağrı kesicileri ( vücuttaki morfin yani endorfini) salgılattırarak hem ağrıyı kesip rahatlığı sağlıyor, kortizon üretimini artırarak tahrip olmuş bölgedeki ödemi uzaklaştırıp, dokuya olan baskının ortadan kalkmasına ve yara iyileşme mekanizmasının harekete geçmesiyle yeniden doku iyileşmesi sayesinde onarım sağlıyor.

Böylece yıllar içinde tahrip olmuş doku yavaş yavaş eski sağlığına kavuşuyor. Boyun, sırt ve bel problemleri için akupunktur tedavisi mantıklı bir tedavi olarak ilk düşünülmesi gereken bir olgudur.

Kemiğin kemiğe sürtünmesi, ağrı liflerini uyarır. Bu durum omuriliğe sinyaller gönderir, sinyaller omurilikten beyindeki talamus’e ve daha sonra cerebral kortekse ulaşır.

Bu yol boyunca tüm nokta­larda, ağrı sinyali bazı doğal maddeler vasıtasıyla artar. Acıya tepki gösteren, beynin korteks ve limbik sistemidir. Ağrı hissi, endişeye yol açtığı zaman, endişe ağrıyı kuvvetlendirir.

Omurilik içindeki sinirlerde ve talamus ve korteks’teki sinir­lerde ağrıyı bloke etmek üzere tasarlanmış tedaviler, ağrıyı kontrol için yapılan tedavilerdir. Ferahlığa kavuşturulmamış ağrı, endişe ve uyku bozukluğu gibi, sizi demoralize eden ve depresif hissettiren bir döngü yaratabilir.

Aşağıda, ağrı ferahlaması için bazı geleneksel ve deneysel seçenekler bulacaksınız:

Akupunktur: Bu, eski bir Çin tekniği olup, ince iğnelerin cildin özel yerlerine batırıldığı bir uygula­madır. Akupunktur, migren  ve sırt ağrısı dahil olmak üzere, çok çeşitli ağrı durumlarını tedavi için kullanılagelmektedir. Omurilikteki doğal maddeleri uyarmak suretiyle işlev gördüğü ve ağrının şiddetini azalttığı düşünül­mektedir. Konusunda uzman olan ve steril iğneler kullanan bir uygula­yıcı bulmanız önemlidir.

Anestezik (uyuşturucu) ilaçlar: Çok küçük miktarlarda ve yavaş bir şekilde verilen bu tür ilaçlar, ciddi kronik ağrıdan muzdarip kişilere yardımcı olabilir. Bu ilaçlar, merhem şeklinde uygulanabilen lidocaine ve mexiletine’yi içerir.

Analjezik ilaçlar: Ağrı kesiciler olarak da bilinir ve kronik ağrının rahatlatılmasında önemli bir rol oynarlar. Aspirin ve diğer nonsteroidal antienflamatuar ilaçlar yüksek derecede etkilidir. Codeine ve morfin gibi afyonlu bileşikler de ağrı ferahlatıcıdır. Ama bağımlılığa sebep olabilir. Bu ilaçlar, hem omurilik hem de beyinde, ağrı sinyallerini azaltmak suretiyle işlev görür.

Afyonlu ağrı ilaçlarının düzenli bir şekilde alınmak yerine, gerek­tikleri zamanlarda küçük miktar­larda damardan alınması daha etkilidir. Bu suretle kişi ayrıca daha az ilaç kullanmış olur.

Antidepresan ilaçlar: Bu ilaçlar da zaman zaman ağrı rahatla­tıcı olarak verilir. Etkili olabilirler çünkü nörotransmiter serotonin’in tedarikini arttırırlar; bu, vücudun doğal ağrı ferahlatma sisteminin harekete geçmesine yardımcı olur.
Antikonvülsan ilaçlar: Carbamazepine gibi ilaçlar, hasar görmüş sinirlerin sebep olduğu ağrıyı ferahlatmak üzere verilir.

Davranış değiştirme: Kronik ağrıdan muzdarip kişilerde oluşa­bilen alışkanlıklar, davranışlar ve tutumları değiştirmeyi hedefler.

Biyolojik geri besleme: Pek çok ağrı türünün başarıyla tedavisinde kullanılmaktadır.

Corticosteroid ilaçlar: Kemik kanserinden muzdarip kişilerde ağrının azaltılmasına yardımcı olur.

Sinir bloke ediciler: Bir sinirin omuriliğe girerken geçici ya da kalıcı olarak bloke edilmesi için bir maddenin enjekte edilmesidir.
Ağrı, vücuttaki belli bir bölgeden geliyor ve bir ya da az sayıda özel sinir tarafından taşınıyor ise, bu az sayıda siniri bloke etmek, ağrıyı bir süre için yok edebilir. Mamafih, bu tedaviyi alan kişilerin takriben yarısında, bir sene içinde, ağrı geri döner.

Plasebo etkisi: Bu etki, ağrı ferahlamasının oluştuğuna dair inançtan kaynaklanır ve bir nörosubstans (beyin maddesi) tepkisi olduğu düşünülmektedir. Plasebo alan kişilerin takriben yüzde 35′inin olumlu etkilendik­leri düşünülmektedir.

Psikoterapi:  Özellikle idraki davranış terapisi,  kişinin, ağrının sembolik anlamını anlaması ve ağrı ile başa çıkma hususunda, yeni anlayışları başarmasına yardımcı olur.

Relaks olma ve meditasyon terapileri: Bireylere kasların nasıl gevşetileceğini, endişe halinin nasıl ferahlatılacağını, ağrı, endişe ve gerilim dönemlerinin nasıl bertaraf edileceğini öğretir.

Ameliyat: Ameliyat, beyne giden ağrı sinyallerini taşıyan sinirlerin kesilmesi suretiyle ağrıyı ferahlatır. Ayrıca, duyu ve hareket kaybı ile de sonuçlanabilir. Bazı durumlarda, ağrı geri döner. Bazı yöntemlerde, dokuyu tahrip etmek için ısı veya soğuk tedavisi kullanılır.

Cerrahi yolla implante edilen elektrotlar Bu elektrotlar, doğal ağrı kesicilerin salıverilmesi için beyine yerleştirilirler. Bu deneysel metot ile iyi neticeler alındığı rapor edilmektedir.

Deri içinden elektriksel sinir uyarımı: Bu metot, ağrı bölgesi civarındaki deriye elektriksel titreşimler uygulanmasıdır. Elekt­riksel titreşim, omurilikte, ağrıyı azaltan doğal bir reaksiyonu tetikler. (Vücudunuzun herhangi bir yerindeki yaralanmış bir bölgeyi, ağrıyı ferahlatmak için ovuşturmuşsanız, omurilikteki aynı doğal ağrı ferahlatıcı reaksi­yonu uyarmışsınız demektir.)

Cevap, şartlara bağlı olarak değişiklik arz eder. Ama bazı kişiler tam ağrı ferahlaması elde ederler. Sırt kolonu uyarımı adı verilen benzer bir teknikte, deri altına, omuriliğe giden bir kablo ile, küçük bir elektriksel iletken yerleştirilir.

Ayrıca bazı hasta­larda “iyi huylu” önemsiz hastalıkların da ağrıya yol açabileceği ve her şeyin kansere bağlanmaması gerektiği akılda tutulmalıdır. Tümöre bağlı ağrının sıklı­ğını değerlendirmek daha zordur. Uzun süre yatakta kalmak yaraların açılması­na yol açabilir; kabızlık ya da idrar ke­sesine sonda konması nedeniyle de ağrı ortaya çıkabilir.

Kanserli hastalardaki başlıca ağrılar, kemik ya da sinir dokularının baskısına ya da tümör yayılmasına bağlıdır. Sık rastlanan bir başka ağrı nedeni de iç or­ganların ya da yumuşak dokuların etkilenmesidir.
İster kemikten kaynaklansın, isterse kemiğe sıçramış olsun, kemik dokusun­daki yayılmaya bağlı olarak ortaya çı­kan ağrı, hastalığın bir başlangıç belirti­si olabileceği gibi sıçrama (metastaz) eğilimini de gösterebilir.

Birinci duru­ma yaygın (multipl) miyelom (kötü huylu kemik iliği tümörü) ikinci duru­ma meme kanseri örnek gösterilebilir. Ağrılar etkilenen bölgeye göre değiş­mekle birlikte, çoğunlukla sabit, kunt ve gittikçe yoğunlaşan bir özellik göste­rir.

Sinirsel yapıların etkilenmesine bağ­lı ağrılar, bu yapılann özelliğine göre değişir. Kanser hastalığında sıklık bakı­mından ikinci sırayı alan bu tip ağrılar ani ya da yavaş olarak başlayabilir. Bir sinir kökünün ya da sinirin ani basıya uğraması, bir omurun çökmesinde oldu­ğu gibi sinirin ya da sinir kökünün izle­diği yol boyunca yayılan akut ağrıya yol açar. Ağrıyla birlikte kemik-kiriş reflekslerinde ve duyarlılıkta azalma ile felç ortaya çıkabilir.

Bir sinirsel yapıda gittikçe artan bas­kı ya da yayılma, çoğunlukla sürekli iğ­ne batması, elektrik çarpması hissi ve­ren ağrıların ortaya çıkmasına yol açar. Bunların en önemli özelliği geceleri art­malarıdır.

Nörolojik komplikasyonlardan biri de hastanın yaşamını önemli ölçüde ak­satan bir ağrı kaynağı olan omurilikteki yayılmaya bağlı baskıdır. Bu durum başta akciğer ve meme kanserleriyle lenfomlar olmak üzere kanserli hastala­rın yüzde 5-7′sinde görülür. En sık omurga ve göğüs bölgeleri etkilenir. Ol­guların yüzde 70-90′ında görülen ağrı hemen her zaman öncül bir belirti olarak ortaya çıkar.

İç organlarla ilgili ağrıların yerleri ge­nellikle tam gösterilemez. Bunlar İlgili sinir kökünün dağıldığı deri bölgesinde hissedilir. Karaciğer ya da karın zarı ar­kasındaki bir kütlenin doğrudan karın za­rının dış katmanına doğru hızla yayılma­sı gibi durumlarda ağrının yeri daha ke­sin olarak belirlenebilir. Karaciğerle ilgili durumlarda ağrının daha da şiddetlenme­sinin bir başka nedeni de metastaz bölge­sinde kanamaların ortaya çıkmasıdır.

Bağırsak, safra ya da idrar yolları gi­bi içi boş organların kısmen ya da bütü­nüyle tıkanmasında ağrı, gelip geçici sancılar (kolik) biçiminde ya da sürekli kunt bir özellikle ortaya çıkar.

Bir başka özel ağrı biçimi de deri duyularındaki bozuklukla birlikte görülen ağrılardır (dizestezik ağrı). Bu durum çevrel sinirlerin, sinir düğümlerinin ya da köklerinin ya da omurilik bölümleri­nin etkilenmesi sonucunda ortaya çıkar.

Aynı biçimde herpes enfeksiyonunun ar­dından ve mastektomi (memenin alın­ması), boyunda radikal diseksiyon (bo­yunda tümör yayılma olasılığı bulunan bütün dokuların ve lenf bezlerinin çıka­rılması) ve göğüs ameliyatı gibi ameli­yatlardan sonra da deride duyu bozuk­lukları görülebilir.

Bunları öbür ağrılar­dan ayırt etmek önemlidir; çünkü narko­tiklere duyarlılıkları çok azdır. Ağrının doğrudan nedenlerinin yanı sıra farklı fi­ziksel nedenleri de vardır. Bunlar arasın­da kötü beslenme, karaciğer ve böbrek yetmezliği, kansızlık, kanda kalsiyum yükselmesi gibi metabolik bozukluklar, sinirsel, damarsal ya da zihinsel bozuk­luklar ve sıklıkla fırsatçı mikroorganiz­malara bağlı olarak gelişen enfeksiyon­lar sayılabilir.

Bütün bu koşullar hastanın çektiği acıyı daha da artırır. Hastanın çektiği bu büyük acıyı daha iyi tanımlamak için geliştirilen “tam ağrı” deyimi fizik­sel, ama aynı zamanda psikolojik ve toplumsal ağrıları da kapsayan geniş bir kavramdır. Bu kavramın göz ardı edilmesi ya da küçümsenmesi, kanser ağrılarıyla mücadelede başarı oranını önemli ölçüde düşürür.

Kanser hastalığına bağlı olarak orta­ya çıkan ağrı sorunu özel bir önem ta­şır. Kanserden ölenlerin yaklaşık yüzde 70′inin hastalık sırasında ağrıdan yakın­dığını belirtmek olayın boyutlarını gös­termek açısından yeterlidir. Bu oran hastalığın son evreleri göz önüne alındı­ğında daha da yüksektir. Çünkü bu ev­relerde hastaların yüzde 85-90′ı farklı tür ve yoğunlukta ağrılar çekmektedir.

Yüksek düzeyde ağrıyla belirlenen baş­lıca kanser türleri sıklık sırasına göre şöyledir: Kemik (yüzde 85), ağız boşlu­ğu (yüzde 80), idrar-cinsiyet sistemi (yüzde 70), meme (yüzde 50), akciğer (yüzde 45) ve lenf sistemi (yüzde 5) kö­kenli kanserler. Yaygın olmaları nede­niyle meme ve akciğer kanserleri kuş­kusuz en önemlileridir.

Çocukluk çağın­da da ağrı hafife alınmaması gereken bir belirtidir. İleri evrede tümörü bulu­nan çocukların yaklaşık yüzde 30′unda ağrı görülür. İleri evreye gelmiş kanser­li hastaların önemli bir bölümünün ya­şamı dört duvar arasında, hekim kontro­lü altında geçer. Bu hastalar çoğu za­man hastanede ölseler de, son yıllarında zamanlarının yüzde 90′ını evlerinde ge­çirirler.

Kanser ve ağrı sorununun önemini irdelerken ortaya çıkan başka gözlemler de vardır:

• Kronik dejeneratif hastalıkların art­ması yönünde bir eğilim.

• Ortalama ömrün artmasıyla birlikte genel nüfusun yaş profilinin değişmesi ve kanser riski yüksek olguların artma­sı.

• Daha uzun süre yaşamaları sağlanan, ama tam olarak iyileştirilemeyen ve yal­nızca hastalığın belirtilerine yönelik ge­çici bir tedavi uygulanabilen hastaların sayısının artması.

• Özellikle ilerlemiş hastalığı olan ve 60 yaşını geçmiş kişilerde güçten düşü­rücü başka kronik hastalıkların da gö­rülmesi ve bunların da daha önceden uygulanmaya başlamış pek çok ilaçla tedavi ediliyor olması.

Belirtiyi değil, hastayı tedavi etmek gerekir.

Ağrı, birbirini sürekli olarak karşıt yönde etkileyen ruhsal, kültürel ve çevresel etkenlerin de rol oynadığı karmaşık bir olgudur. Bu nedenle ağrı kesici kulla­nırken çeşitli etkenler göz önüne alınmalıdır. Kullanılan ilaçların farmakolojik özellikleri, ağrı kesici etkinin sü­resi, aynı ağrı kesici etkiyi oluşturan dozlar ve ortaya çıkabilecek yan etkiler iyi bilinmelidir.

Hasta için en uygun olan uygulama yolu seçilmelidir. Uygun dozu saptamak ve ilacı farmakokinetik özelliklerine göre dü­zenli vermek gerekir.

Yan etkiler konusunda hasta uyarılmalı ve bunlar uygun bir yolla önlenmelidir.

Kullanım için gerekli uyarılar

Ağrı kesici ilaçlar uyku ve baş dönmesine yol açabiir.

Sürekli yoğunlaşma gerektiren bir işin yapılması sırasında dikkatle kullanılma­lıdırlar.

Bu ilaçlar merkez sinir sistemini ketleyen alkol ve ilaçlarla birlikte kullanılma­malıdır.

Ağrı kesici ilaçlarla yapılan tüm kronik tedavilerde ilaçlar önceden belirlenmiş dozlarda ve aynı saatlerde düzenli olarak alınmalıdır.

Bağırsak yumuşatıcı ilaçların günlük kullanımı ve uygun beslenme önlemleriy­le kabızlık önlenmelidir.
Ortostatik hipotansiyonun (ayağa kalkınca kan basıncında ani düşme) yol açabi­leceği bozuklukları engellemek için ani hareketlerden kaçınılmalıdır. Bulantı, kusma, uykuya eğilim ya da solunum güçlüğü ortaya çıktığında ya da güçlendiğinde hekime haber verilmelidir.

Ağrılı uyarılar vücut için vazgeçil­mezdir. Ne var ki, ender de olsa ağnya kayıtsızlık durumunda bu sistem işle­mez. Ağn duyma mekanizması bozuk olanlar, ağrı duymadıklan için kırıklar, yanmalar ve yaralanmalara karşı tü­müyle savunmasızdır ve bu nedenle vü­cut sağlıklan sürekli tehdit altındadır. Aynca, ağn ruhsal olgunlaşmayı sağlar. Ruhsal olgunlaşmanın yetersiz olduğu durumlarda ağrının algılanmasında do­ğuştan gelen bir bozukluk olduğu sap­tanmıştır.

Ağrı, bir hastalığı gösteren, genellikle tanı için önemli bir yol gösterici olan ve her şeyden önce ortadan kaldırılması is­tenen bir belirtidir. Ağrının dindirilmesiyle son bulmayan başka sorunlar da olabilir. Bu belirti iyi değerlendirilmeli, kesinlikle bir tanı konmalı ve ağrıya ne­den olan hastalık saptanmadan ağrı ke­sici ilaç verilmemelidir. Dolayısıyla, pek çok yan etkileri olan ağrı kesiciler hekime danışmadan kullanılmamalıdır.

Ağrının organik ve ruhsal olmak üzere iki bileşeni vardır. Organik (nöro­lojik) bileşen, çevredeki dokulardaki ağrılı uyarıları beyin kabuğundaki sinir merkezlerine taşıyan sinir yollarından oluşur. Bu uyarılar beyin kabuğunda al­gılanır. Ruhsal bileşen de beyin kabu­ğundaki sinir yapısındaki alanlardan kaynaklanır; bu alanlar ağrılı uyarılan nitelik, yoğunluk ve kökenlerine göre değerlendirir.

Ağrının ruhsal yönü, gerek kesin ta­nı konması, gerek tedavide ağrının dışa­vurumu açısından önem taşır. Kökeni aynı olan ya da aynı yoğunluktaki ağrı, hastanın kişisel ya da toplumsal yapı­sıyla ilgili çok sayıda etkene bağlı ola­rak farklı biçimde dışavurulur. Örneğin, ağrıya karşı son derece dayanıklı olan ve duyguları dengeli olan kişiler ağrı nöbetlerine daha kolay dayanır ve pek az belirtiyle atlatabilir. Buna karşılık, bazı hastalar için hafif ağrılar bile ya­kınma nedeni olabilir. Ne var ki, burada önem taşıyan nokta hastanın çektiği acı olup, tedavide bu durum göz önüne alınmalı dır.