Demirin en önemli rollerinden biri, vücuttaki dokulara oksijen taşıyan ve kırmızı kan hücrelerinde bulunan bir protein olan hemoglobinin bir parçası olmaktır. Demir eksikliği anemisi; kandaki demir aşırı kan kaybından dolayı tüketildiğinde, vücut besinlerden demir ememediğinde ya da beslenme demir açısından zengin yiyecekler içermediğinde meydana gelir.

Kanamadan kaynaklanan demir eksikliği anemisine; gastrointestinal yolla (mide, ince bağırsaklar ve kalın bağırsaklarda) kanamaya neden olabilecek aspirin ya da ibuprofen gibi steroid yapıda olmayan iltihap önleyici (antienflamatuar) ilaçların düzenli kullanımı neden olabilir. Büyük kan kaybının yaşandığı şiddetli bir yaralanma da anemiye neden olabilir. Gelişen fetusun demir gereksinimlerini arttırdığı hamile kadınlar gibi menstrüyel (adet) dönemi ağır geçen kadınlar da £ıkça risk altındadırlar.

Kan kaybına neden olabilecek hastalıklar; peptik ülser, hemoroid , gastroözofageal reflü, inflamatuar (iltihaplı) bağırsak hastalığı ve mide ya da bağırsak kanserini kapsar.

Gastrointestinal yolun alt kısmındaki (kalın bağırsak ve rektum gibi) hızlı bir kanama, dışkıda ya da tuvalet kağıdında kendini parlak kırmızı olarak gösterir. Yavaş bir kanama belli olmayabilir. Örneğin, üst tarafta bulunan bağırsak ya da mide kanaması, genellikle, aşırı olmadığı sürece gözle görülebilir değildir. Böyle bir durumda büyük aptestiniz siyah ve katran gibi görünür. Doktorrunuzun fekal gizli kan testi yapmasının nedeni budur gastrointestinal yolunuzda gizli kan kaybı olup olmadığını kontrol etmek için.

Daha ender olarak kanama, mesane ve böbrek kanseri de dahil olmak üzere idrar yolu rahatsızlıklarından kaynaklanabilir. İdrarınızda kan ya da kan pıhtılan görebilirsiniz ya da sadece idrarınızın rengi pembe olabilir. Ancak, kan kaybı genellikle bariz değildir.Bazı kişilerin, genellikle midelerinin bir kısmı bir ameliyatta alındığından ya da çölyak hastalığı veya inflamatuar (iltihaplı) bağırsak hastalığı gibi bağırsak iç zarlarını etkileyen bir hastalıktan dolayı demir emilim kabiliyetlerini engelleyen bazı tıbbi durumları mevcuttur. Gelişmemiş sindirim sistemleri olan bebekler (infantlar) ve küçük çocuklar da demir emilimi yapmakta zorlanabilirler ve bir demir takviyesine gerek duyabilirler.

Demir açısından noksan olan bir beslenme, demir eksikliği anemisine neden olma olasılığı en düşük olan durumdur. Günlük bir genel vitamin ve mineral takviyesi alan kişiler, yeterli demir alırlar. Kahvaltılık gevrekler gibi demir açısından güçlendirilmiş yiyecekler de çoğu fasulye, sebze ve hububatın yaptığı gibi demir sağlar. Demir eksikliği; yoksullar ve yaşlılar (kötü beslenme olasılıkları daha yüksektir) ile infantlar (bebekler) arasında daha yaygındır.

SEMPTOMLAR
Demir eksikliği anemisi olan birçok kişide genellikle semptom görülmez. Bazı kişiler kendilerini yorgun hissettiklerini, nefes almakta zorlandıklarını ve daha seyrek olarak baş ağrısı çektiklerini, kulaklarında çınlama olduğunu, yiyeceklerin tadında anormallik (azalmış tat ya da hoş olmayan bir tat) hissettiklerini ve buz ya da sıra dışı yiyeceklere karşı bir arzu duyduklarını bildirmektedirler. Çok şiddetli, uzun süreli demir eksikliklerinde daha belirgin olan işaretler kaşık şeklini almış, kırılgan, düzleşmiş tırnaklan; dilin iltihaplanmasını yutma zorluğunu kapsar.

TEDAVİ SEÇENEKLERİ
Demir eksikliğiniz olduğundan şüphelenirseniz, doktorunuzu görünüz. Doktorunuz tam kan hücresi sayımı yapacaktır ve sonra kanınızdaki demir seviyesini ölçebilir. Demir seviyenizin niçin düşük olduğunu belirlemek son derece önemlidir. Doktorunuz, Anemi: Doktorunuzu Ziyaret Ettiğinizde kısmında anlatılan testlerden bir ya da daha fazlasını yaparak kan kaybının potansiyel kaynaklarını araştırabilir ve aynı zamanda bir kolonoskopi ya da üst endoskopi de yapabilir.

Demir eksikliğini gidermede en kritik adım, demir eksikliğinin nedenini araştırıp tedavi etmektir. Altta yatan hastalığı tedavi ederken doktorunuz, tablet şeklinde bulunan ve yemeklerde önce alındığında etkisini en fazla gösteren demir takviyeleri reçete ederek vücudunuzun demir deposunu yeniden dolduracaktır.

Mide bozukluğu, demir takviyelerinin yaygın bir yan etkisidir. Kaplanmış demir mideyi daha az yorar; kaplanmış haplardan demir emilimi yeterlidir fakat kaplanmamış haplardan demir eğilimi daha iyidir. Tablet formunu kullanamazsanız, doktorunuz size demir enjeksiyonları yapabilir. Demir sizi kabız yapabilir ama bu kolayca tedavi edilir. Doktorunuz, bir laksatif tavsiye edebilir.

Antasidler kullanıyorsanız; çay içiyorsanız ya da proton pompası inhibitörleri ya da H2 reseptör antagonistleri gibi ilaçlar kullanıyorsanız, bunu doktorunuza söyleyiniz. Bunları tamamı demir emilimini önleyebilir. E vitamini ve çinko da demir emilimini düşürebilir. Demir eksikliğine eğilimli olduğunuzu biliyorsanız, çok fazla demir açısından zengin yiyecekler yiyiniz (bkz. Anemiyi Önleme: Demir Açısından Noksan Olan Kanı Güçlendirme, yukanda) ya da bir demir takviyesi kullanınız.

Emzirme (anne sütüyle beslenme), infantlara (bebeklere) mama ya da inek sütünün sağladığından daha çok absorbe olmuş bir demir kaynağı sağlar. Demir açısından güçlendirilmiş infant (bebek) tahıllar elma suyu eklemek de demir emilimini artırmaya yardımcı olur.

Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinin içinde bulunan ve akciğerlerden tüm vücut dokularına oksijen taşıyan proteindir. Aneminin birçok nedeni vardır ve anemi genel olarak iki kategoriye ayrılır: Kırmızı kan hücresi üretürdnin düşük ya da hatalı olmasından kaynaklanan anemiler ve kandaki kırmızı kan hücresi tahribinin yüksek olmasından kaynaklanan anemiler.

Hemoglobin seviyesinin ne kadar düşmüş olduğuna bağlı t olarak semptomların farklılık göstermesine rağmen, tüm anemi türleri semptomlara neden olur çünkü kırmızı kan hücrelerinin oksijen taşıma kapasitesi azalmıştır. Anemi çok yaygındır. Belki de Amerika Birleşik Devletlerindeki kadınların %10 ila %15′inde en azından hafif derecede anemi bulunur ve bu genellikle demir eksikliğinden kaynaklanır. Hafif anemi herhangi bir semptoma neden olmayabilir. Genellikle, tam kan hücresi sayımı gibi rutin kan testleri aracılığıyla anlaşılır.

Daha şiddetli vakalarda anemi; baş ağrılarına, yorgunluğa, nefessiz kalmaya ve sersemlik haline neden olabilir. Kan dolaşımındaki oksijen eksikliğini karşılamak (telafi etmek) için kalp ve nefes alma hızınızın artmasına da neden olabilir.

Anemi: Doktorunuzu Ziyaret Ettiğinizde

Anemi bir hastalık değildir fakat birçok ciddi hastalığın uyarıcı bir sinyali olabilir. Bu nedenle, doğru olarak teşhis ve tedavi edilmesi çok önemlidir. Doktorunuz anemiden şüphelenirse, size aşağıdaki soruları sorabilir:
■ Burun kanamalarınız oluyor mu ya da kolayca morarıyor musunuz? Dişlerinizi fırçaladığınızda normalden daha fazla kanamanız oluyor mu? Büyük abdestinizde ya da tuvalet kağıdında hiç parlak kırmızı kan gördünüz mü? Büyük abdestiniz hiç siyah çıktı mı? İdrarınızın renginin koyu olduğunu fark ettiniz mi?

■ Eğer bir kadınsanız, menstrüyel (adet) döneminiz
ağır geçiyor mu ya da sık mı?

■ Ülserleriniz (yaralarınız) ya da uterus
fibroidleriniz var mı?
■ Aspirin ya da diğer steroid yapıda olmayan iltihap önleyici (antienflamatuar) ilaçlar kullanıyor musunuz? Bunlar ve diğer ilaçlar, mide iç zarının erozyonuna ya da kanamasına neden olabilir.
■ Çok alkol alıyor musunuz? Alkol mideyi tahriş edebilir ve kanama olasılığını arttırabilir. Kan yapımına da engel olabilir.
■ Mide yanmanız ya da mide bozukluğunuz oluyor mu? Bu, kan kaybına neden olabilen gastroözofageal reflünün bir işareti olabilir.
■ Sık sık diyareniz oluyor mu (ishal oluyor musunuz)? Diyare (ishal), demir ve vitaminler gibi önemli besin¬lerin emilimini engelleyebilir
■ Beslenmeniz nasıl? Folik asit gibi önemli vitaminler, taze meyve ve sebzelerde mevcuttur.

■ Düzenli olarak kan bağışlıyor musunuz? Kaybettiğiniz demiri ikame etmeden kan bağışında bulunmak, sizde demir eksikliğine neden olabilir.
■ Hiç yüksek risk içeren cinsel bir ilişkide bulundunuz mu ya da intravenöz maddeler kullanıyor musunuz?

Bunlar sizi, genellikle aneminin eşlik ettiği insan immun yetmezlik virüsü (HIV) enfeksiyonu riski altına sokabilir.

■ Hamile misiniz? Hamile kadınlar, demir eksikliğine daha meyillidirler.
Doktorunuz fiziksel bir muayene gerçekleştirecek; herhangi bir anormallik olup olmadığına bakacak ve büyük abdestinizde kan olup olmadığını kontrol edecektir. Demir eksikliği nadiren kırılgan, kaşık şeklinde tırnaklara; kuru, kalın cilde; ağzınızın kenarlarında çatlaklara ve dilinizin iltihaplanmasına neden olabilir.

Doktorunuz, anemiden şüphelendiğinde teşhisi doğrulamak için laboratuar testleri yaptırabilir.Yaygın olarak kullanılan testler şunlardır: Kırmızı kan hücresi ve hemoglobin miktarını belirlemek için tam kan hücresi sayımı. Bu test genellikle kırmızı kan hücrelerinin boyutun ölçülmesini kapsar. Kırmızı kan hücrelerinin boyutunun ölçülmesi sıklıkla demir eksikliğini B12 vitami ve folik asit eksikliğinden ayırt eder.

Bu test aynı zamanda beyaz kan hücreleri ile platetlerin (trombositlerin) miktarını ve türünü de ölçer.Büyük abdestteki gizli kanı saptamak için fekal gizli kan testin.
Kemik iliğinizin yeterli miktarda yeni kan hücresi üretip üretmediğini görmek için retikülosit sayımı.Retikülositler, olgunlaşmamış kırmızı kan hücreleridir.

B12 vitamini, folik asit ve demir gibi besinlerin kan seviyesi testleri.

Böbrek fonksiyonunu ve diğer organların (tiroid (bezi) ya da akciğer gibi) fonksiyonlarını belirlemek için diğer testler.Eğer bu testler aneminin nedenini ortaya koymazsa, bir kemik iliği biyopsisi gerekebilir.

Anemi Testi: Dr Goldberg’in Tavsiyesi
Doktorunuz anemik olduğunuzu anlarsa, bir sonraki adım niçin anemik olduğunuzun anlaşılması için daha yoğun testlere gereksinim duyup duymadığınızda. Adet gören bir kadınsanız, aneminin en yaygın üç sebebi; menstrüyel kanamada kaybettiğiniz demirin neden olduğu (1) demir eksikliği, (2) demir eksikliği ve (3) demir eksikliğidir. Genellikle, daha yoğun testlere gereksinim duymazsınız ve kaybettiğiniz demiri bir takviye alarak ikame edebilirsiniz.

Diğer taraftan, menopoza girmiş bir kadınsanız ya da bir erkekseniz, aneminizin nedeni menstrüyel kan kaybı değil değildir ve doktorun daha fazla test yapması gerekir. Aneminiz demir eksikliğinden kaynaklanıyorsa, vücudunuzun başka bir yerinde kan kaybediyor olabilirsiniz.

Örneğin, kanama yapan gizli bir kanseriniz olmadığından emin olmak için sindirim sistemi testleri yaptırmanız gerekir. Ya da aneminize demir eksikliğinin yanı sıra başka bir durum da neden oluyor olabilir. Bu durum, teşhis için ek bir test yapılmasını gerektirir.

JOAM HELPERN COLDBERC, MD ‘
HARVARD VANGUARD MEDICAL ASSOCIATES HARVARD MEDICAL SCHOOOL

NORMAL KIRMIZI KAN HÜCRESİ ÜRETİMİ

Kırmızı kan hücrelerinin üretimi, kök hücreler olarak adlandırılan olgunlaşmamış hücrelerin olgun kırmızı kan hücrelerine dönüştük­leri yer olan kemik iliğinde başlar. Kırmızı kan hücreleri gelişirken, tüm vücuda oksijen taşınması için gerekli olan hemoglobini yaparlar. Kemik iliğinde yaklaşık olarak 5 gün geçirdikten sonra kırmızı kan hücreleri (bu aşamada retikülositler (genç alyuvarlar) olarak adlandırılırlar), olgunlaşmalarını tamamlayıp yaklaşık olarak 4 ay boyunca dolaştıkları yer olan kan akımına bırakılırlar.

DÜŞÜK KIRMIZI KAN HÜCRESİ ÜRETİMİ

Birçok durum, kemik iliğinde kırmızı kan hücresi üretimini engeller. Kötü beslenme, kronik kan kaybı ya da emilimi engelleyen gastrointestinal sorunlar, kırmızı kan hücrelerinin üretilmesi için gerekli olan mineral ve besinlerin demir, B12 vitamini (pernisiyöz (habis) anemide olduğu gibi) ya da folik asit gibi- eksikliğine neden olabilir.

Tüm kan hücrelerinin kemik iliğinde oluşumunun tehlike altında olduğu aplestik anemi, beyaz kan hücre­leri ile plateletlerin (trombositlerin) yanı sıra kırmızı kan hücrelerinin sayısını da düşürür. Kanser, bazı enfeksiyonlar ve böbrek yetmez­liği gibi bazı kronik hastalıklar da kırmızı kan hücresi üretimini düşürebilir.

KAN KAYBI

Anemi, genellikle kadınlarda ağır menstrüyel kanamaya (adet kanamasına) bağlı olarak, kanamadan kaynaklanabilir. Mide ülseri ya da bağırsak kanserinde olduğu gibi sindirim sistemin deki bir kanama; üriner sistem (boşaltım sistemi) gibi başka bir organ sistemindeki kanama ya da şiddetli bir yaralanmadan kaynak­lanan bir kanama da anemiye neden olabilir. Bir kişi, düşük platelet (trombosit) (kanın pıhtılaş­masına yardımcı olur) seviyelerinin kişinin kanamaya karşı bir eğilim geliştirmesine neden olan trombositopeniye  yakalan­dığında, bu kişide kan kaybından kaynaklanan anemi oluşma olası­lığı daha yüksektir.

KIRMIZI KAN HÜCRELERİNİN TAHRİBİ

Hemolitik anemide , kırmızı kan hücreleri üretildik­lerinden daha hızlı bir şekilde tahrip edilirler. Bu, bazı ilaçlara ya da enfeksiyonlara karşı gelişen sıra dışı bir reaksiyondan kaynak­lanır. Net bir neden olmaksızın da meydana gelebilir.