Geriye dönüşsüz bir kronik böbrek yetmezliği bulunan ve ancak diyalizle yaşayabilen bütün hastalar, böbrek nak­line aday sayılır. Yaşlılık, şeker hastalı­ğı ya da kalp-dolaşım sistemi hastalığı gibi durumlar böbrek nakli sonrasında hastalanma ve ölüm tehlikesini çok ar­tırmakla birlikte bazı ülkelerde bu du­rumdaki hastalara da böbrek nakli ya­pılmaktadır.

Böbrek Bağışlayıcısı

Nakledilecek böbrek yaşayan bir verici­den ya da kadavradan alınabilir. Böbre­ğin alınma koşulları yasalarla belirlen­miştir. Yasalar ülkelere göre bazı farklılıklar göstermekle birlikte yaşayan bi­rinden böbrek alınabilmesi için genel­likle vericinin erişkin olması, açık rıza­sının bulunması ve herhangi bir ekono­mik nedenle bağışa zorlanmaması ön­görülür.

Ayrıca vericinin böbrek nak­liyle alıcıya bulaşabilecek ya da nakil sonrasında ölüm tehlikesini artırabile­cek bir hastalığı olmamasıdır. Tek bir böbrek insanın normal yaşamını sürdür­mesi için yeterlidir. Bazı vericilerde id­rarla protein kaybı ya da yüksek tansi­yon ortaya çıktığı bildirilmişse de yapı­lan bütün çalışmalar verici için hasta­lanma riskinin yüksek olmadığını gös­termektedir.

Yaşayan kişiden böbrek naklinin kadavradan böbrek nakline göre bir üs­tünlüğü, nakil öncesinde çok sayıda in­celemenin yapılmasına olanak vermesi dir. Bu da hastaya genetik ve immüno­lojik açıdan bütünüyle uygun bir böbre­ğin nakledilmesini sağlamaktadır.

Böb­rek nakli anne baba ile çocuk ya da kar­deş çiftleriyle sınırlı tutulduğunda, ge­netik yapı bütünüyle ya da en azından yüzde 50 aynı olabilmektedir. Yaşayan kişilerden nakledilen böbreğin sağ kal­ması, uygunluk oranına bağlıdır. Bu oran tek yumurta ikizlerinde yüzde 100′e ulaşmaktadır.

Vericinin kadavra olması durumun­da böbrek travma ve kanama gibi ne­denlerle beyin ölümünün gerçekleşme­sinden sonra alınır; tam donanımlı mer­kezlerde dokuların yapay olarak kan do­laşımı ve oksijenle beslenerek canlılığı­nı bütünüyle koruması sağlanır.

Beyin ölümü tanımının tıbbi ve yasal ölçütleri vardır. Örneğin beyinde hiçbir elektrik­sel etkinliğin kaydedilmemesi ve bu du­rumun böbreğin alınmasından önce en az 12 saat kadar süreklilik göstermesi gerekir.

Verici böbrekle geçebilen en­feksiyon hastalıkları taşımamalı, damar ya da böbrek hastası olmamalı ve hepatit virüsü gibi virüsler taşımamalıdır. Vericide, alıcıya uygulanacak bağışık­lık sistemini baskılayıcı tedavi sonucun­da yineleyebilecek kötü huylu tümörle­rin bulunması da böbrek nakline engel sayılır.

Yaşlı insanların böbrek damarların­da sık rastlanan damar sertliği organın işlevlerini olumsuz etkileyebilir ya da en azından tek böbreğin tam işlev gör­mesini güçleştirebilir. Dolayısıyla bu kişilerin verici sayılmamaları tavsiye edilmektedir. Ama verici için bir yaş sı­nırının belirlenmesi de gereksiz gibi gö­rünmektedir. Beyinsiz doğan bebeklerin böbrekleri nakledilebilmektedir. Bu du­rumda alıcı da çok küçük bir çocuk de­ğilse, hastaya aort ve anatoplardamarla birlikte her iki böbreğin nakledilmesi uygun görülmektedir.

Böbrek nakli operasyonunda, sağlıklı bir böbrek, karın bölgesinde derinin altına yerleştirilir. Bu böbrek canlı ya da hayatını kaybetmiş bir insandan alınır. Bağışlanan böbreklerin üçte biri hayatta olan akrabalardan gelir; çünkü tek böbrekle de yaşamak mümkündür. Kadavradan alınan böbreğin, ölüm anını takip eden 30 dakika içinde bedenden alınması gerekir; nakilden önce de sadece birkaç saat sağlıklı tutulabilir.

Böbrek nakli en sık uygulanan nakillerden biridir ve %80 başarı oranı taşır. En belirgin problem, kan ve dokunuza uygun donör bulmaktır. Kan ve doku uyuşsa bile vücudun reddetmesi sonucu nakil başarısız olabilir. Sadece ikizler birbirine tam olarak uyuşur.

Bağışıklık sistemi, yeni böbreği vücutta yabancı madde olarak algılayarak onu reddedebilir. Bu durum genellikle ameliyatı takip eden 8 hafta içinde gerçekleşir. Reddedilmesini engellemek için bağışıklık sistemini bastıran güçlü ilaçlar verilir. Nakilin başarısız olması durumunda diyalize devam etmeniz gerekir.

Böbrek nakil ameliyatına kabul edilebilmek için ameliyatın ve ardından hayatınız süresince verilebilecek bağışıklık sistemini bastırıcı ilaçların yarattığı zorluklara dayanacak kadar sağlıklı olmanız gerekmektedir. Bu ilaçlar vücudu enfeksiyonlara açık kıldığı için enfeksiyon kapma riskini arttırır.

Böbrek nakli hastanede gerçekleştirilir ve 5 ila 10 gün yatılı kalmanızı gerektirir. Siz anestezi altındayken, cerrah karın bölgenizde bir kesik açar ve hastalıklı böbreğin kan damarlarını ve idrar yolunu penslerle sıkıştırır. Donör böbreğin kan damadan ve idrar yolu sizin meshanenize dikilir. Pensler çıkanlınca kan yeniden dolaşmaya başlar ve böbreğiniz yeniden idrar kesesinde biriken idrar üretir.

Hastalıklı böbrek, çıkartılması zor bir ameliyat gerektirdiği ve zararsız olduğu için yerinde bırakılır. Buna ek olarak her ne kadar fonksiyonlan zayıf olsa da hastalıklı böbrek kandaki atıkları süzmeye yardım eder.
Sizin ve doktorunuzun rahatça hissedeceği şekilde, donör böbrek karın bölgesinin iç tarafına dikilir. Yeni böbrek ileride biyopsiyi kolay kılmak için yüzeye yakın bırakılır. Nakledilen böbreğin reddedilip edilmediğini anlamak ve tedavi etmek için genellikle biyopsiye başvurulur.

Cevap: Renal celi böbrek tümörleri, immün sisteminin zayıflığından ortaya çıkan kanserler olarak kabul edilir. Büyük üzüntüler ve stresin tümörü tetiklediği iddia edilir. Bazı araştırmalar, iş yerinde kimyasal maddelere maruz kalmak, katkı maddesi içeren gıdalar, hormonlu sebze-meyveler gibi faktörlerin tümörün oluşmasında etkili olduğunu göstermiş. Tümör erken evrede yakalandığında ameliyat birinci tedavi seçeneğidir. Tümör olduğu yerde kalmışsa ve büyük değilse başka tedaviye gerek duyulmayabilir. Erken vakalarda böbrek alındıktan sonra metastaz olmasa da aşı tedavisi (interlukin-interferon) yapılabilir. ‘”Lokal nüks ya da metastaz olursa büyük başarılar sağlayan hedefe yönelik 2 ilaç devreye girebilir. Nüks ya da metastaz riskini azaltmak için önerilerim şunlar:

*Sık grip olmayın, ateşli hastalık geçirmeyin. Bunlar immün sisteminin yorulmasına sebep olacaktır.
*Aşırı yorgunluktan kaçının.
*Stresten uzak durun.
* Beta karotenden zengin olan kırmızı, siyah ve koyu yeşil meyve sebzelere diyetinizde daha fazla yer açın. * * Fazla kilolu değilseniz havuç suyu için.
*Yüksek doz C vitamini immün sisteminin güçlenmesine yardımcı olacaktır. Günde 2-3 portakal, mandalina tüketiyorsanız C vitamini takviyesine gerek yok. Ama yeterince turunçgil yemiyorsanız günde 2-3 gram C vitamini alın.
* Günde 1 bardak taze sıkılmış nar suyu için ya da 2-3 tane nar yiyin.
* Beyaz şeker, esmer şeker ve beyaz undan kaçının. Trans yağlardan uzak durun. Zeytinyağını tercih edin.
* Isırgan yaprağı kökü çayı, kuşburnu ve yeşil çay için.
* Haftada 2-3 gün balık yiyin. Diğer günler hindi ve tavuk tercih edin. Ama kırmızı eti ihmal etmeyin. Haftada 1 kez mutlaka kırmızı et yiyin.
* İmmün sistemini güçlendirdiği için reishi ve cordyceps mantarı hapı kullanın. Selenyum, E vitamini, üax seed (keten tohumu yağı kapsülü) omega 3, cat’s claw (kedi pençesi tableti), ahududu ekstresi (bilberry) gibi destekleri doktor tavsiyesiyle dönüşümlü olarak kullanabilirsiniz.
* Temiz havada yürüyüş yapın.
* Organik gıdaları tercih edin.
* Her gün 1-1.5 litre civarında su içmeye çalışın.
* Yağsız probiyotik yoğurdu sofranızdan eksik etmeyin.
* İlk 3 yıl 3 ayda bir kontrolden geçin.

Böbrek Taşları endokrin bir hastalık sonucu or­taya çıkabileceği gibi, idrar yolu darlığı­na ya da enfeksiyonlarına da bağlı olabilir. Bazı durumlarda ise taş oluşumu hiçbir nedene bağlanamaz. Taş oluşumunda şu nedenler rol oynar:

• İdrarda çözünebilirliği fazla olmayan maddelerin aşırı miktarda birikmesi;
• idrarın pH’ının yani asitlik derecesinin değişmesi ya da idrardaki su oranının azalması;
• çeşitli nedenlerle idrara geçen, ölü hücre döküntüsü, kan pıhtısı ya da bak­teri birikintisi gibi organik maddelerden oluşan bir çekirdeğin çevresine az çözü­nen maddelerin çökmesi.

BESLENMENİN AMACI

İdrar yollarında taş oluşumuna yatkın kişilerde, bu oluşumu engellemek için iki yola başvurulabilir: Taş oluşumuna ve büyümesine yol açan, çözünmesi güç maddelerin alımını mümkün olduğunca sınırlayan bir diyet uygulamak; idrarda­ki fiziksel değişiklikleri düzeltmek.
Başlıca dört tip taş vardır: Kalsiyum oksalat, kalsiyum fosfat, ürat (ürik asit) ve sistein. Böbrek taşlarının büyük bölü­mü bu maddelerin iki ya da daha fazla­sından oluşmuş karma taşlardır.

Oksalat taşı: Oksalat en sık görülen böbrek taşıdır. İdrar yolları taşlarının yaklaşık yarısı, kalsiyum oksalattan oluşmuştur. Oksalik asit doku metabolizmasının atık ürünlerinden biridir.
Böbreklerinde oksalat taşı bulunan hastaların büyük bölümünün oksalat metabolizmalarında herhangi bir bozuk­luk saptanmamıştır.

Bu hastalarda böbrek taşı oluşumu ya idrarla aşırı kalsiyum atılmasından ya da idrardaki kalsiyum oksalat kon­santrasyonunun normal obuasına karşın idrarın fiziksel ya da kimyasal yapısın­daki olası bir bozukluktan kaynaklanır.
Hastaların yalnızca küçük bir bölü­münde doğumsal metabolizma bozuklukları saptanmıştır; bu kişilerde oksalat üretimi ve buna bağlı olarak idrardaki düzeyi aşırı miktarlardadır.

Birincil hiperoksalüri denen bu has­talıkta oksalat yalnızca idrar yollarında değil, böbrek özekdokusu ve başka do­kuların içinde de birikir.

Bu hastalara idrardaki oksalik asit ve kalsiyum yoğunluğunu olabildiğince azaltmaya yönelik bir diyet uygulanma­lıdır. Bu nedenle oksalik asit bakımın­dan zengin besinlerden kaçınılmalı, ay­rıca domates, kuşkonmaz ve fasulye gi­bi orta miktarda oksalik asit içeren be­sinlerin bile idrar yollarında tahrişe yol açabileceği unutulmamalıdır.

İdrarında aşırı miktarda kalsiyum bulunan kişilerin ise kalsiyum bakımın­dan çok zengin olan, süt ve süt ürünleri­ni mümkün olabildiğince az yemeleri Önerilir.

Fosfat taşı: Fosfat çökmesi sonucunda taş oluşumu idrarda normalden daha az asit olduğunda gerçekleşir. Bunlar ge­nellikle kalsiyum fosfat ve amonyum fosfat ya da magnezyum fosfat taşlan­dır. Saf fosfat taşı oluşumuna ise yalnız­ca kronik idrar yolu enfeksiyonu sonu­cunda asitliğini yitirmiş, alkalileşmiş id­rar ortamında rastlanır. Alkalileşmiş id­rarı yeniden asitleştirmek için ilk akla gelen etten yana zengin bir diyet uygu­lamak olabilir. Ama bu tür bir beslenme vücuttaki fosfat miktarını artıracağın­dan uygun olmayacaktır.

Bazı olgularda taş, daha Önce çök­müş kalsiyum oksalatın çevresinde kal­siyum fosfatın birikmesiyle oluşmuştur; bu durumda oksalik asit ve kalsiyum­dan yana zengin besinlerin azaltılması gerekir.
Genelde fosfat taşının yapısı ne olursa olsun ve oksalat taşıyla beraber olsun ya da olmasın, fosfat ve kalsiyum bakımından zengin olmayan bir beslen­me Önerilir. Taşla birlikte kronik bir id­rar yolları enfeksiyonu söz konusu’ol­duğunda enfeksiyonun giderilmesine yönelik bir tedavi uygulanır. Ayrıca ba­zı ilaçlarla idrarın asitliliğini artırma yo­luna gidilir.

Ürik asit taşı: Ürik asit taşı oluşu­mu başlıca belirtisi aşırı Ürik asit üreti­mi olan bir metabolizma hastalığına bağlıdır.
Vücuttan ürik asit atılımını artıran ya da ürik asit oluşumunu engelleyen ilaçların kullanılmaya başlamasıyla gut ve hiperürisemi (kanda ürik asit mikta­rının artması) tedavisinde beslenmenin önemi azalmıştır. Bu ilaçlar sayesinde kanda Ürik asit yoğunluğu azaltılarak, bu kristallerin eklem ya da böbreklere çökmesi engellenmekte, böylece hasta­lığın ilerlemesi Önlenmektedir. Bunun­la birlikte plazmadaki ürik asit düzeyi­ni artıran pürinin alımını sınırlayan bir beslenmenin tedaviye Önemli katkılar­da bulunabileceği unutulmamalıdır.
Pürin içermeyen gıdalarla beslenen kişilerin kanında ürik asit azalır. Bu azalma aynı diyeti uygulayan guüu hastalarda daha da belirgindir. Normal bir beslenmede bulunan pürin miktan ise idrarla ürik asit atımım yaklaşık iki kat artırır. Öte yandan düşük kalorili gıdalara ağırlık veren bu fliyet genelde Şişman olan gut hastalarının zayıflama­larını da sağlar. Beslenmeye yeterince dikkat edilmemesi genellikle akut gut nöbetlerine yol açar.

Normal beslenmede bulunan bazı yiyecek ve içecekler pürin içermemek­le birlikte ürik asit oluşumunu ve ürik asitin idrarla atımını artırabilirler. Bu gıda maddelerinin başında yağ bakı­mından zengin besinler, meyvede bulu­nan früktoz, tatlılar ve başta şarap ol­mak üzere alkollü içecekler gelir. Gutlu hastalar aşırı yemek yememeye özen göstermeli, aynca yağ ve şeker bakı­mından zengin gıdalardan kaçınmalı­dırlar. Bir pürin türevi olan ürik asitin suda çözünülürlüğü çok sınırlıdır, bu nedenle eklem dokularında ve böbrek havuzunda birikerek taşlaşmaya yol açabilir. Ürik asitin 100 ml kandaki yo­ğunluğu erkekte 4,5-5 mg, kadında 4 mg’dir.

Gut hastalarında bazen ürik asit miktarı normalin iki katını aşan oranla­ra ulaşabilir; bunun nedeni aşırı pürin yıkımı sonucu ürik asit üretiminin art­ması ve idrarla atımının azalmasıdır. Pürinler, nükleoprotein denen ve hücre­lerin çekirdeklerinde önemli miktarda bulunan Özel bir protein sınıfının yapıtaşlarıdır. Pürinlerin bir bölümü vücuda besinlerle girer ve sindirim sürecinde nükleoproteinlerden ayrılıp bağırsaklar­dan emilerek dokularımızın nükleoproteinlerine katılır. Öteki bölümü ise dokularımızın hücrelerinde bulunur ve hücre yıkımı sonucunda açığa çıkarlar; böylece onları oluşturan maddeler kan dolaşımına geçer. Gerek beslenme ile alınan, gerek hücre yıkımı sonucunda açığa çıkan pürinler ya başka nükleo-proteinlerin sentezinde yeniden kullanı­lırlar ya da ürik asite metabolize olur­lar.
Sîstein taşı: Çok ender görülen bu ta­şın oluşumu kalıtsal bir aminoasit me­tabolizması bozukluğuna bağlıdır; teda­vide stilfürlü aminoasitlerin (metiyonin ve sistein) alımının olabildiğince azal­tılması önerilir. Bunun için bitkisel gı­da maddesi ağırlıklı bir diyet uygulan­malı, protein tüketimi sınırlandırılmalıdır.

Uyarı:

Hastanın günde en az iki litre su içirerek, bol miktarda idrar yapması sağlanmalıdır. Ürik asit taşı olanların alkali (bikarbonat) sulardan; stat ve oksalat taşları bulunanların ise oligomineralleri İçeren suları (vücutta az bulunan ve besinlerle dısandân alınması gereken mi­neraller) içmesi önerilir. Böbreklerinde taş bulunanlar alkollü içecek­lerden uzak durmalıdır.

Böbrek Taşlarını Önlemek İçin Örnek Beslenme (günde 125 mg pürin)

Sabah
Çok az şeker ya da sakarinle tatlandınlmış çay, kahve ya da acı kakao ile 200/250 mi süt; 40 gr ekmek ya da 3 bisküvi. Sütün yerini, çay, kahve, meyve suyu ya da taze meyve alabilir; ama üzüm, muz, kayısı, şeftali gibi yüksek oranda şeker içeren meyvelerden kaçııulmahdır.

Öğle
Domatesli pilav ya da makarna. (Sos için 10 gr yağ ya da tereyağından fazlası kullanılmalıdır.) 60 gr et, tavuk ya da balık; haşlanmış fasulye; 60 gr ekmek; 10 gr yağ eklenmiş 200 gr yeşillik; 200 gr meyve.

Akşam
Sebze çorbası; 30/40 gr pirinç ya da makarna (başta yumurta gibi nük­leoprotein bakımından zengin besinler olmak Üzere protein kesinlikle yasaktır); 10 gr yağ eklenmiş 200 gr yeşillik; 60 gr ekmek; 200 gr meyve, ikindi kahvaltısı olarak meyve, meyve suyu, yağı alınmış süj. ya da galeta.

Günümüzde çok özel bazı olgular dışında, sodyum alımının çok sınırlayan katı beslenme rejimleri (günlük alımı 200 mg’yi aşmayan) uygulanmamakta­dır; orta derecede sodyum alımına (günde 500 mg) dayanan diyetler ise yüksek tansiyonun ve ödeme yol açan hastalıkların tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Ödemin oluşumuna sodyumun da rol aldığı değişik süreçler yol açar. Ama bütün bu süreçleri başlatan asıl neden hastalık nedeniyle böbreğin sod­yumu vücuttan atamaz hale gelmesidir; vücut sıvılarının yapışım sabit tutan mekanizma nedeniyle vücutta sodyum birikimine suyun atımının da azalması eşlik eder. Böylece hücre dışı bölümde sıvı birikir, bu da Ödemlerin oluşumu­na yol açar.
Ödemler önce bacaklarda ortaya çı­kar, daha sonra da bütün vücuda yayı­lır; bacaklarda ödemin en tipik belirtisi parmakla basıldığında ciltte iz kalmasıdır. Ödeme yol açan ve sodyumu en aza in­diren bir beslenme gerektiren başlıca hastalıklar şunlardır: Konjestif kalp yet­mezliği, böbrek yetmezliği ve karaciğer sirozu. Bu tür bir beslenmede şunlara özen gösterilmelidir:

• Sofra tuzunun kullanımının kaldırıl­ması. Kimyasal olarak sodyum klorürden oluşan sofra tuzunun 1 gr’si yakla­şık 400 mg sodyum içerir. Besinlere sodyum içermeyen başka maddelerle tat verilmelidir.
• Sodyum bakımından zengin gıda maddelerini yemekten kaçınmak. Süt et, balık gibi hayvansal kökenli gıdala­rın, tahıl, yeşillik, sebze, meyve gibi bitkisel gıda maddelerine göre daha çok sodyum içerdiklerini unutmamak gere­kir. Ayrıca enginar, kereviz, havuç, şal­gam, ıspanak ve lahana sık olarak tüke­tilen öteki yeşilliklere göre daha çok sodyum içerir.

Beslenmemizdeki en önemli sod­yum kaynaklarından biri de bazı gıda maddelerine koruma amacıyla eklenen sodyumdur. Örneğin ekmek ve bisküvi­ye, peynirlere, salam türü ürünlere ve salamura gıda maddelerine sodyum ek­lenmiştir. Konserve olsun ya da olma­sın kutuda korunan gıda maddeleri de sodyumdan yana zengindir.

Ayrıca sodyum klorür biçiminde ol­masa da sodyum içeren kimyasal bile­şikler bazı gıda maddelerinin hazırlanış ve korunmasında yaygın olarak kullanı­lır; bazı hazır unlu mamullerde disodyum fosfat; paketlenmiş (konserve) yi­yeceklerde monosodyum glütamat; don­durmaların yapışım yumuşatmak için sodyum alginat; marmelat, jelatin ve salçaların korunması için sodyum benzoat, peynir ve ekmekte küflenmeyi en­gellemek için sodyum propiyonat kulla­nılır.

Günde 200-500 mg’lik sodyum ora­nı son derece sınırlı bir rejim olarak ka­bul edilmeli ve yalnızca şiddetli ödemi olan hastalara önerilmelidir. Ayrıca içi­len suyun sodyum içeriği de göz önüne alınmalıdır; bu oran litrede birkaç mi­ligramdan 200 mg’ye kadar değişebilir. Bu tür diyetlerde günde bir kez et, balık ya da tavuk verilebilir; akşam yemeği ise yumurta şansı ile hazırlanmış sala­ta, muhallebi ya da marmelattan oluşa­bilir

Not: Böbrek hastalarının meyve, Özellikle elma yemelerinin herhangi bir sakıncası yoktur.

Kortizon derivesi olan hidrokortizon adlı madde, özellikle deri ve eklem içi uygula­malarında kortizondan daha etkili olmak­tadır. Ancak bu ilaçların tedavi edici nite­likleri zayıftır. Sadece kişinin o andaki be­lirtilerini ve şikâyetlerini kaldırarak geçici bir rahatlama sağlar. Bugün kortizondan çok daha etkili ve yan etkileri azaltılmış yeni, kortizon türevleri bulunmuştur. Prednison ve Prednisolon, Kortizol ve kortikotropin gibi örneklerini sa­yabileceğimiz bu ilaçlar vücudun sutuz dengesini kortizon kadar bozmamaktadır. Kortizon sindirim kanalından çok çabuk emilir ve vücutta hidrokortizona dönüşe­rek tabii hormon gibi etki gösterir.

ACTH (adrenokortikotropin hormon) veya korti­kotropin adlı hormon böbreküstü bezine uyarıcı etki yaparak hidrokortizon salgılanmasını sağlar. Böbreküstü bezi ile hipofiz bu olayda beraber çalışırlar. Kanda kortizon artarsa hipofize baskı yaparak ACTH salgılanmasını durdurur. Böylece kortizon salgısı azalır. Gerektiğinde tam tersi olur ve ACTH salgılanmaya başlar. Tıpta buna feed back mekanizması adı verilir. Kortizon ancak doktor kontrolü altında kullanılabilecek iki tarafı keskin bir bıçak gibi etkili ve tehlikeli bir ilaçtır. Kortikosteroid alanların enfeksiyonlara karşı dirençleri azaldığından eskiden ge­çirilmiş bazı hastalıklar (Akciğer tüberkü­lozu, histoplazmoz, blastomikoz vb.) alev­lenebilir ve bu arada fırsat düşkünü man­tarların yaptığı enfeksiyonlar da sık görü­lür.