Araştırmalara göre Ekvator’dan uzaklaştıkça insanlardaki mevsimsel semptomlarda artış görülüyor ve daha çok 17 ile 25 yaş aralığındaki kişileri etkiliyor. Farklı kentlerde farklı iklimlerde yaşayan milyonlarca insan bu rahatsızlıklarla her yıl karşılaşıyor.

Belirtileri ise; mutsuzluk, isteksizlik, umtsuzluk, değersizlik hissi, uyku bozukluğu, yorgunluk hissi, enerjisizlik, iştah artışı ya da azalması, karamsarlık, gerginlik daha da ileri olarak ölme isteği olarak sıralanıyor.

Bu depresyonu önlemek için özellikle çalışma ortamlarında yeterli ışık ihtiyacının karşılanması, bulunulan ortamın ısı ayarının belirli düzeyde tutulması, kişilerin güneş ışığıyla temasının en fazla olabileceği faaliyetlerde bulunulması(sabah saatlerinde yürüyüş olabilir), düzenli uyku gibi önlemlerin alınabileceği önemle vurgulanıyor. Alınan tedbirlere rağmen semptomlarda artış gözlendiğinde ise mutlaka bir uzmana danışmak gerektiği belirtiliyor.

Mevsimsel depresyonun sebebi tam olarak bilinmemekle birlikte çeşitli hipotezler öne sürülmektedir.

Kalıtımsal faktörler; bazı çalışmalar doğrultusunda kalıtımsal olabileceği ve ebeveynlerden birinde olması ile kişinin mevsimsel depresyon yaşama oranının yedide bir kadar arttığı açıklanıyor.

Seratonin; kış aylarıyla birlikte vücuttaki seratonin üretimi azalıyor ve bu durum mevsimsel depresyona neden olabiliyor.

Melatonin; Karanlık ortamlarda beyindeki epifiz bezi melatonin hormonu üretimini artırıyor. Bu hormon ise insanlarda bitkinlik, yorgunluk, uyku hali ve fiziki hareketlerini yavaşlatan doğal sakinleştirici özelliğindedir. Güneş ışığının azalması melatonin üretimini artırarak kişilerde isteksizlik ve yorgunluğa sebep olur enerjileri düşer. Sonuç olarak da mevsimsel depresyon ortaya çıkar.

Bilim adamları, beyin kanaması ihtimallerine dayalı binlerce kişi üzerinde yapılmış araştırma sonuçlarını, NASA Meteorolojik verileriyle karşılaştırma yaparak, depresyon ve kavrama yeteneği ile güneş ışınlarının bağlantısını araştırdı.

Sonuçta depresyondaki kişilerin ihtiyaçları olan güneş ışığını almadıklarında algılama, kavrama sorunları yaşadığı açıklanıyor. Açıklamalara göre güneş, insanların ruh hali üzerinde nasıl bir etki yapıyorsa kavrama yetenekleri üzerinde de aynı şekilde etkili olduğu ortaya çıkıyor. Aslında bu durum her mevsim de geçerlidir. Güneş ışınları, insanların serotonin ve melatonin hormon düzeylerini dengeleyerek beyine kan akışını da etkiliyor. Dolayısıyla insanların kavrama idrak gücünde de etkili olabildiği belirtiliyor.

Kadınlarda, erkek­lere oranla dörde bir oranında daha fazla görülür. Her ne kadar SAD çocukları bazen etkilese de, kişilerin çoğunda semptomlar 20′li yaşlarda ortaya çıkar.

İlim insanları, buna neyin sebep olduğu hususunda emin değildir. Popüler bir teoriye göre, bu durumdan muzdarip olan kişilerde haddinden fazla melatonin bulunmaktadır. Melatonin, vücudun içsel saatinden sinyaller taşıyan bir hormondur. Diğer ilim insanları, SAD’li kişilerin, serotonin ve dopamin adlı nörotransmiterlerde bir dengesizlikten muzdarip olduğuna inanmaktadır.

Semptomlar

Kış aylarında depresif ve letarjik (uyuşuk) hissetmeye ilave olarak, baş ağrılarınız olabilir ve iştahınız artabilir. Evvelce zevkli bulduğunuz aktivitelere olan ilginizi kaybe­debilir, aşırı uyuyabilir, kendi­nizi yaşamdan çekebilir ve sinirli hissedebilir ve ayrıca konsantre olma zorluğu yaşayabilirsiniz. SAD olarak tanımlanabilmesi için semptomların en az peş peşe iki sene vuku bulması gerekir.

Tedavi Seçenekleri

SAD, antidepresan ilaçlar, özellikle selective serotonin reuptake inhibitörleri ile, etkin bir şekilde tedavi edilebilir. Işık tedavisi de, bir hayli az yan etki ile, gayet etkili olabilir. Tedavi, bir özel parlak ışık kaynağına bir metre kadar mesafede oturarak, kış şartlarının az gün ışığını takviye etmek şeklindedir. Işık kaynağına maruz bırakılırsınız ve rasgele buna doğrudan bakarsımz. Tavsiye edilen ışık şiddeti, normal oda ışığından 5 ila 50 kere daha parlaktır. Işığın şiddeti ne kadar büyük olursa, iyileşmenin o derece hızlı olacağına dair kanıtlar vardır.

SAD’den muzdarip kişilerin çoğu, ışık terapisine başladıktan 2 ila 14 gün sonra kendilerini daha iyi hissetmeye başladıklarını rapor etmektedir. Işık tedavisi eğer durdurulursa, kişiler genellikle süratle kötü duruma dönmektedir.

Işık terapisi her ne kadar çoğu kişi için güvenli görünse de, göz yorgunluğu, baş ağrısı, uykusuzluk  ya da sinirlilik gibi hallere neden olabilir. Maruz kalma zamanının azaltılması veya biraz daha uzağa oturmak, genellikle sorunu çözer. Güneş ışığının en bol olduğu saatlerde yapılacak günlük yürüyüşler de tedaviyi destekleyebilir.

Farklı tip travmalar farklı oranlarda PTSD’ye yol açar. Doğal felaketler, bunları yaşayan­ların yüzde 3 ila l arasında PTSD’ye sebebiyet verir. Oysa, savaş tutsak­larında bu oran çok daha yüksektir (yüzde 47 ila 50).

Pek çok uzman, bazı birey­leri PTSD’ye karşı daha hassas kılan, kişilik tipi, evvelce başka travmalar geçirmiş olmak ve sosyal desteğin mevcudiyeti gibi faktörler olduğuna inanmaktadır. PTSD, kronik ağrı, madde kullanımı, anksiyete, depresyon ve intihara sebep olabilir.

Semptomlar

PTSD bir sendromdur – yani, bir semptomlar topluluğudur. PTSD ile karşılaşan kişi, stres veren hadiseyi düşüncelerinde, rüyala­rında ya da geriye dönüşler şeklinde tekrar tekrar yaşaya­bilir. Bazen, yüksek sese karşı aşırı hassastırlar. Eski arkadaşlara veya evvelce önem verilen aktivitelere karşı daha az ilgi gösterme durumu yani duygusal uyuşukluk vuku bulabilir. Duygusal travma, PTSD’li kişiyi gergin ve sinirli bırakabilir. Uyku ve konsantrasyon zorluğu, kişinin günlük yaşamını engelleyecek noktaya varabilir.

Tedavi Seçenekleri

Son zamanlarda büyük bir travma yaşamışsanız, destekleyici terapi PTSD’yi önleyebilir. Doktoru­nuzdan, bu alanda tecrübe sahibi bir terapist önermesini isteyin. PTSD durumu halihazırda mevcut olan kişilerde, antidepresanlar  ve nadiren trankilizanlardan oluşan ilaçla birlikte psikoterapi, korku ve anksiyete halinin ferahlatılmasına ve normal uyku kalıbının tekrar canlanma­sına yardımcı olabilir. Psikoanalistler, psikoterapistler, ve bilişsel ve davranış terapistleri, PTSD’yi tedavi edebilir.

Çok tartışmalı bir yaklaşım da, bunları doğrudan karşılamak amacıyla, hatıraları telafi etmek üzere hipnoz uygulanmasıdır. Bu gibi hatıralar ister gerçek olsun, ister bilinçaltındaki korkuları temsil etsin, belirlenmesi zordur.

Fobiler, anksiyete‘nin en yaygın şekilleri olup, her yaş ve gelir grubundaki Amerikalıların yüzde 5 ila 13′ünü etkiler. Her yaştan kadınlar ve bunu takiben 25 yaş üstü erkekler fobilere en çok maruz kalan gruplardır.

Semptomlar

Bir fobi, çalışma ve sosyal ilişki yeterliliği dahil olmak üzere, yaşamınızın tüm unsurlarını altüst edebilir. Semptomlar, söz konusu nesne veya durum ile karşılaşıl­dığında ani, ısrarlı ve mantık dışı panik veya korkuyu içerir. Genel­likle, korkunun normal ya da mantıklı olmadığını bilirsiniz, lakin kontrol edemezsiniz.

Agorafobi, yaygın fobilerden biri olup, topluluk içinde olma korkusudur. Akrofobi, mantık dışı bir yükseklik korkusudur. Klostrofobi ise mantık dışı bir kapalı yer korkusudur. Bazı insanlar bazı hayvanlardan, genellikle yılan ve örümceklerden, aşırı derecede korkarlar.

Çoğu insan, bu durum­ların herhangi birine ilişkin ılımlı derecede korku duyar ki bu normaldir. Bununla beraber, korku ve anksiyete kontrolden çıkmaya ve günlük hayatınızı etkile­meye başlarsa; örneğin, topluluk arasında olmayı veyahut asansöre binmeyi reddediyorsanız  bir fobi olarak kabul edilir ve tıbbi dikkat gerektirir.

Tedavi Seçenekleri

Bir fobiniz olduğundan şüphe ediyorsanız, doktorunuzdan bir terapist önermesini isteyin. Fobilerin büyük çoğunluğu, tedavi ile tamamen yok edilebilir. Diğer pek çok zihni bozuklukların aksine, fobiler, bir kere üstesinden gelinildiğinde, genellikle yaşam boyu çözüme kavuşur.

En etkin terapi şekli, desensitization ( hassasiyetini azaltma) terapisi ya da maruz bırakma terapisi olarak adlandırılır. Bu terapi şeklinde, korkuya sebep olan nesneye ya küçük artışlar ile ya da bir kerede tümüne maruz bırakı­lırsınız.

Durumdan muzdarip olan kişiye gevşeme teknikleri öğretilir ve daha sonra, terapistin ofisinde, gevşeme tekniğini uygularken, anksiyete yaratan durumu gözünün önünde canlandırması istenir. Bu egzersizler tekrarlanır ve korku yaratan sahneyi canlandırmak üzere resimler veya videolar kullanılabilir. Son olarak, genellikle terapistin yanında, kişi korku yaratan durumla karşılaştırılır ve gerekirse, gevşeme teknikleri uygulanır. Fobilerin çoğu ilaçsız tedavi edilir.

Kişisel kayıplar, önemli değişiklikler, ve hastalık; panik bozukluk için genellikle sahneyi hazırlar. Bazı kişilerde, panik atakların, kalabalıkta ve kapalı ortamlarda vuku bulması daha muhtemeldir.

Erkeklere oranla kadınların bu bozukluktan muzdarip olma ihtimali iki ila üç misli daha fazladır. Bir panik atak vuku bulduğu zaman, beynin limbik sistemindeki özel bir bölge, aniden çok aktif hale dönüşür ve yüksek miktarlarda besleyici maddeye (şeker ve oksijen gibi) gereksinim duyar.

Semptomlar

Psikiyatri uzmanları, panik bozukluğu tanımlamak üzere, aşağıdaki kriterleri geliştirmiştir:

■ Aralıklı ve beklenmedik, ani şiddetli korku veya anksiyete ve bunlar esnasında, aşağıda belirtilen semptomların en az dördünün ani bir şekilde vuku bulması, 10 dakika içinde bir zirveye ulaşması ve 30 ila 60 dakika arasında dinmesi: Küt küt atan nabız, terleme, titreme, solunum zorluğu, boğulma hissi, göğüs ağrısı, bulantı, baş dönmesi, ölüm korkusu, delirme korkusu, uyuşukluk veya karıncalanma, üşüme ya da sıcak basması.

■ Diğer bir panik atak geçirece­ğine dair sabit endişe hali

■ Belli durumlardan kaçınma ya da alkol veya diğer maddelere bağımlı olmaya başlamak gibi dikkate değer davranış değişiklikleri.

Paniğin semptomları, hipertiroit, ya da pheoch-romocytoma gibi, bazı diğer hastalıklannkine benze­diği için, doktorunuz diğer mümkün sebepleri elemek zorun­dadır. Panik bozukluk semptom­ları olan kişiler, kalp sorunu gibi bir fiziksel hastalığı olduğundan korkabilir ve bir teşhis olmak­sızın pek çok doktor gezebilir. Bu esnada, hipokondriye (Merak hastası) tutulmuş oldukları zannedilebilir ve doğru tedaviyi alamayabilirler. Panik bozukluğu olan kişiler arasında intihar oranı yüksek olup, bu durum, bu hasta­lığın teşhis ve tedavisini özellikle önemli kılar.

Tedavi Seçenekleri

Birlikte uygulandığında, ilaçlar ve psikoterapi etkili olabilir; tedavi görenlerin yüzde 80 ila 90′ında semptomlar tamamen ferahla­maktadır. Doktorunuz, başlan­gıçta, korku ve panik ataklarının üstesinden gelmenize yardımcı olmak üzere, bir antianksiyete ilacı tavsiye edebilir. Heterosiklik antidepresanlar ve selective serotonin reuptake inhibitörleri de diğer faydalı ilaçlardır.

Gevşeme teknik­leri, biyolojik geri besleme, destek terapisi ve bilişsel terapi , panik bozuklukların tedavisinde sıklıkla kullanılır.

Compulsion’lar – ısrarlı ve adet edinilmiş davranışlar – anksiyete‘yi azaltma vasıtası olarak, obsession yani takıntılara eşlik edebilir. Bir obsesif bozukluğu olan kişiler, daima compulsive davra­nışlardan muzdarip olmasa da; compulsion’ları olan kişiler hemen hemen daima obsession’lu yani takıntılıdırlar.

OCD genellikle ergenlikte veya yetişkinliğin ilk dönemle­rinde ortaya çıkar ve anksiyete veya depresyon eşliğinde olabilir, Tedavi edilmezse, bir yaşam boyu devam edebilir.

OCD’nin sebebi bilinmemekte; bozukluğun sebebinin, yardım almadıkça, kişinin kontrolü dışında olduğu bilinmektedir.

Pek çok uzman, OCD’nin bir beyin kimyası bozuk­luğu olduğuna inanmaktadır. Diğer uzmanlar, obsession ve compulsion’ların, psikoterapi esnasında tanımlanması ve çözül­mesi gereken, çocukluktaki çözümlenmemiş çatışmalardan kaynaklandığına inanmaktadır. Davranışsal ve bilişsel terapistler, compulsion ve obsession’ların öğrenilmiş davranışlar olduğuna ve doğru tedaviyle unutulabilece­ğine inanmaktadır.

Semptomlar

Genellikle takıntılar, çevre ile normal temas esnasında mikrop kapacağına dair korku gibi, bir korkuya odaklanır. Bu sabit korku ile yaşamak bazıları için korkunçtur. Ayrıca, el sıkmamak ya da eski binalara girmemek gibi başkalarına garip görünen davra­nışlara da yol açabilir.

OCD’li kişiler garip davra­nışlarda bulunabildiği için, diğer insanlar tarafından reddedilebilir; bu da yalnız bir yaşam sürmele­rine sebep olabilir.

Compulsif adet edilmiş davra­nışlar, bazen günde yüzlerce defa tekrar tekrar tekrarlanır. Örneğin, yürürken adım saymak ya da devamlı ellerini yıkamak ya da yaşam alanını devamlı temiz­lemek gibi. Compulsion’lar yani adet edinilmiş davranışlar, genel­likle, eylemlerin özel bir neticeyi önleyeceği ya da yaratacağı inancıyla yapılır. Diğer kerelerde, bir kişinin compulsif davranışları ve obsesif düşünceleri arasında bir bağlantı olmadığı gözükmektedir.

Tedavi Seçenekleri

Eğer kendinizde ya da bir yakını­nızda OCD olduğunu düşünüyor­sanız, tıbbi gözetim altına girin. Genellikle, OCD’si olan kişiler, düşüncelerinin ve compulsif davranışlarının garip olduğunun farkında değildir ve onları, yardım almaya ikna etmek zor olabilir. Ama denemeniz gerekir.

Tedavi etkili olabilir. Bu olmak­sızın, bozukluğun etkisindeki kişiler, obsesif korkulu ve compulsif davranışlı sabit meşguliyetleri sebebiyle evde ya da işte, doğru bir şekilde işlev göremeyebilirler.

Psikoterapi yanında ayrıca, desensitization terapisi de, faydalı olabilir. Pek çok kişi, ilaçlı tedavinin başla­masını takiben üç ay içinde, semptomlarda bir rahatlama yaşar. Heterocyclic antidepresan clomipramine ve selective serotonin reuptake inhibitor’leri; kişilerin psikoterapiden faydalanmasına ve daha normal işlev görmesine yetecek derecede, anksiyete’nin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Nabız artışı, aşırı terleme, eller ve seste titreme, nefessiz kalma, ve hatta konsantre olamama gibi semptomlar, iyi performans ortaya koymayı zorlaştırabilir.

İdraki davranış terapisi, gevşeme ve başa çıkma becerilerinin öğrenilmesi açısından faydalı olabilir. Buna ilave olarak, beta bloker ilaçlar, fiziksel semptomların kontrol edilebilmesi için etkili olabilir.

Bazen doktorlar bir anksiyete bozukluğunun semptomlarını tanımada başarısız olur ve bazen bozukluktan muzdarip kişiler, duygusal bir bozukluğu olmaktan utandığı için, tedavi görmeyi reddeder. Bunlar, tedavinin önündeki en önemli engellerdir. Bir anksiyete bozukluğu­nuzun olduğunu düşünüyorsanız, doktorunuzla konuşunuz. Başarılı tedavi, yaşamınızı değiştirebilir.

Normal anksiyete’nin kökleri korkudadır, önemli işlevleri olan bir duygudur. Tehlikeli ve stresli bir durumla karşılaştığınız zaman, korku, savaş ya da kaç tepki­sini aktive ederek vücudunuzun eyleme geçmek üzere motive olmasına yardımcı olur, kalp kaslara daha fazla kan göndermek üzere daha hızlı çarpar, solunum artar, kaslar harekete hazır olma anlamında gerginleşir.

Bu savunma mekanizması, tehdit oluşturan durumla başa çıkmak üzere, vücuda gereken enerji ve kuvveti sağlar. Prehistorik atalarımız, kendilerini beklemek üzere uzanmış bir kaplan gördüklerinde, koşmaya ihtiyaç duyuyor­lardı. Genel anksiyete ile, her ne kadar fiziksel bir tehlike olmasa da, aynı fiziksel ve duygusal mekanizma harekete geçer. (Genellikle kalıtsal olan) beyindeki nörotransmiter gamma-aminobutyric asit’e ilişkin anormal­likler, kişiyi GAD’ye karşı hassaslaştırabilir. Anksiyete dönemlerini tetiklemek için, hem eski yaşam travmaları hem de fiili yaşam deneyimleri, muhtemelen gereklidir.

Semptomlar

Tedirgin edici bir endişeye ilave olarak huzursuz ve sinirli hisse­debilirsiniz. Kalbiniz hızlı çarpa­bilir, solunumunuz clar ve hızlı bir şekle dönüşebilir ve elleriniz ; titreyebilir. Hızlı solunum, bir nefesi kesilme, bayılma ve uyuşukluk hissi yarata­bilir. (Fazla bir hareket olmasa bile) daha fazla terleyebilir, ağız kuruluğu sebebiyle yutkunma zorluğu çekebilir ve uykusuzlu­ğunuz olabilir.

Mide bozukluğu (kramplar, bulantı ve/veya ishal), baş ağrısı, ve genel ağrılar gibi fiziksel semptomlar o derece göze çarpıcı olur ki hastalar ve doktorlar, altta yatan anksiyete’yi göz ardı ederek fiziksel semptomlara odaklanır.

Doğru tedavinin belirlenmesi, ülser, astım, aşırı aktif tiroit bezi, ve kafein ya da diyet haplarının aşırı kullanımı gibi fiziksel bozuklukların belirlenmesi ve semptomların duygusal bir kayna­ğının olup olmadığının keşfedil­mesine bağlıdır.
GAD’si olan pek çok kişi, genellikle depresyon  veya dysthmia gibi diğer bir psikiyatrik bozukluktan muzdariptir. GAD’si olan kişiler, büyük ihtimalle, alkol ya da diğer madde kullanımından  muzdariptir. Ayrıca, bu maddelerin etkileri ya da bunlardan uzaklaş­manın semptomları, anksiyete’nin seviyesini arttırabilir.

Tedavi Seçenekleri

GAD’nin semptomları sizde varsa, doktorunuzla konuşun. Bir tedavi kombinasyonu (ilaçlar ve psiko­terapi) önerilebilir. Kısa dönem tedavi için en etkili ilaçlar, benzodiazepine ilaçlar olup, GAD’den muzdarip kişilerin yarısında anksiyete semptomlarını yatıştırır.

Uzun dönem tedavi için, tekrarlamayı önlemek üzere antidepresan’lar, ve antianksiyete ilacı buspirone verilebilir.
Ruh hali bozukluklarında kullanılan pek çok ilaç için söz konusu olduğu üzere; buspirone ve antidepresan’lar derhal etki etmez; anksiyete azaltıcı etkilerin bariz şekilde oluşmasından önce, genellikle 2 ila 3 hafta gerekir. Kısa dönem psikoterapi, terapi görmemekten daha etkilidir ve en az, psikoterapisiz alınan antianksi­yete ilaçları kadar etkilidir.