Tatlı besin isteği insan türünün do­ğal seçim sonucu geliştirdiği bir özellik olabilir: Acı ve ekşi tadı olan meyve ve sebzelerin zehirli olma olasılığı, tatlı sebzelerinkinden çok daha fazladır. Böylelikle tatlı besinler için damak zev­ki geliştiren ilkel insan bir olasılıkla da­ha güvenli ve besleyici olan besinleri tüketmeye yönelmiştir. Ama günümüz­de tatlı besinleri yeğ tutma, bu besinleri aşırı tüketenlerin sağlığı için tehlikeler taşımaktadır. Son yıllarda gelişmiş ül­kelerde büyük bir hızla yaygınlaşan şe­ker yerine kullanılan maddeler besin ve beslenme biliminin tarihine henüz geç­memiştir.

Gerçekten de geçmişte sakka­roz ve az sayıdaki başka şekerler tatlıya olan fizyolojik ve psikolojik dürtüyü tatmin ederken, günümüzde tüketici, seçim yapmayı zorlaştıran birçok ürün­le kuşatılmıştır. Beslenme uzmanı için “şeker yerine kullanılan” teriminin, saece tatlı isteğini tatmin eden ürünler için kullanılması sakıncalıdır. Amaç şe­keri diyetten bütünüyle çıkarmak ise, yerine konacak madde şekerin beslen­meye olan tüm katkılarım ve güvenli kullanımını sağlamalı ve risk taşımama­lıdır. Ayrıca eklendiği besinlere tat ver­meli, iyi beslenmeye katkıda bulunmalı­dır: Böyle bir madde henüz üretilmemiş­tir.
Sakkarozun yapısındaki glikoz ve früktoz tatlandırmanın yanı sıra insan beslenmesinde önemli başka roller de oynamaktadır.

TATLILIK DUYUSUNUN FİZYOLOJİSİ

Şeker yerine kullanılan tatlandırıcılar basit ya da karmaşık karbonhidratlar, polialkoller, proteinler ve kimyasal ola­rak bireşimlenen bileşikler gibi farklı kimyasal yapılarda olabilirler. Bu yapı farklılığı henüz aydınlanmamış bir so­runu da birlikte getirmektedir: Tatlandı­rıcıların hangi mekanizmayla tat duyu­su verdikleri ve kimyasal ya da kimya-sal-fiziksel rolleri henüz yanıtlanmamış sorulardır. Bazı deneyler sonucunda el­de edilen bilgilere göre tatlılık duyusu, tatlandırıcı madde molekülünün, dilin tat papillalan içindeki duyu hücreleri üzerinde bulunan tat algılayıcılanndaki özgül proteine bağlanması ile gerçekle­şir.

Kullanım alanları ve kullanılmaması gereken durumlar:

• Diş çürüklerinin önlenmesi alanında etkinlik gösteren sektörlerde, çürüğe yol açıcı etkisi az olan tatlandmçılar özellikle çiklet üretimin­de önem taşır.
• Kalorisiz tatlandıncılar zayıflama diyetlerinde yararlı olabilir.
• Şeker hastalığında uygulanan diyette bugüne değin yaygın bir bi­çimde kullanılan tatlandıncılann, bu diyette fazla geniş bir yeri olma­dığı sanılmaktadır; son araştırmalarda şeker hastalarının daha fazla miktarlarda şeker tüketebileceği ortaya konmuştur.
• Öteki tatlandırıcılar henüz araştırma ve inceleme evresindedir. Bun­lar arasında şeker ve nişastanın bir enzim varlığında tepkimesi sonucu elde edilen bir hibrid olan “coupling^sugars” (bileşik şekerler) sayıla­bilir. Tatlandıncılann birlikte kullanımı, istenen tadı elde etme ve za­rarlı etkilerin azaltılması bakımından üstünlükler sağlayabilir: Böyle­likle karışımdaki bazı.tatlandıncılann miktarı düzenli bir şekilde azal­tılıp çoğaltılarak zararlı etkileri en aza indirilir.

Hastalığın belirtisi kanda glikozun artması , idrarda glikozun bulunması, çok idrara çıkmak , çok fazla su içmek ve çok yemek biçiminde özetlenebilir. Cok kimsede hastalık gizli bir şekilde yani latent diabet şeklinde bulunur. İdrar ve kanlarında şeker seviyesi normal olan bu kimselerde hastalık ancak şeker yükleme testi ile ortaya çıkarılabilir. Şeker hastalığına yatkın olan kimselere prediabetik denir. Şeker hastalarına yar­dım etmek ve hastalığı erken teşhis etmek için kurulmuş Türk Diabetıkler Cemiyetinin dispanserleri bu gibi prediabetiklerin ortaya çıkmasını sağlamaktadır.

Yaraların geç kapanması, sık sık tekrar­layan çıbanlar, üreme organlarında kaşın­tı, geceleri gelen bacak krampları, el ve ayaklarda karıncalanma, uyuşma, şeker hastalığının erken belirtilerindendir. Diya­bet bu devirde bir damar hastalığı şeklin­de belirtiler verir. Tedavi çok kere diyetle birlikte antidiyabetik denilen ve ağızdan alınan ilaçlarla yapılır. Jüvenil diyabetten yani asıl sebe­bin insülin eksikliğine bağlı olduğu daha ağır vakalarda insülin enjeksiyonu gerekir.

Pankreas bezinin çıkarılmış olduğu köpek­lerde şeker hastalığının meydana geldiği evvelce biliniyordu. Ancak insülinin Langerhans adacıklarının fi hücrelerinden sal­gılandığı 1922 yıllarında Banting ve Best adındaki araştırıcılar tarafından bulunmuş­tur. İnsülin karaciğerdeki şeker metaboliz­masını düzenlemekte ve kandaki glikozun belirli bir düzeyde kalmasını (% 100 mg.) sağlamaktadır.

İnsülin salgılanmadığında kanda şeker seviyesi artmakta yani hiperglisemi meydana gelmektedir. Kanda şekerin ve keton cisimlerinin artması, diabet komasına neden olmaktadır. Hiperglisemiye bağlı diabet komasında kan basıncı düşer, nabız süratli fakat za­yıf olarak atar, solunum derinleşir, bulantı, kusma, karında ağrı ve uyuklama görülür. Ağızda aseton kokusu vardır, deri kurudur. Langerhans adacıklarının a hücrelerinden İse glukagon adı verilen bir polipeptid salgılanmaktadır. Glukagonun fizyolojik gö­revi ise aminoasitlerden glikojen yapımını, artırmak yani kan şekerini yükseltmektir. Kan şekerinin düşmesi ise hipoglisemi ko­ması denen durumu meydana getirir.

Yük­sek doz insülin almak, bir öğün yemek ye­memek veya aşırı eksersiz yapmaktan son ra kan şekeri düşebilir. Hastada huzursuz­luk, çarpıntı, soğuk terleme, bayılma ve açlık duygusu vardır. Tedavide insülinden başka ağızdan kulla­nılan oral hipoglisemik ajan denilen ilaçlar (Diabines. Minidiab, Glucophage, Diamicron vb.) verilmektedir.

Şeker Hastalığı için çok daha ayrıntılı bilgi için lütfen aşağıdaki videoyu sonuna kadar izleyin: